nepal life

“नेपालभाषाया संगीत लोप जुइ हे फइमखु ।” –रुपेश डंगोल, न्हूपुस्ताया संगीतकःमि

संगीत क्षेत्रय् गुकथं पलाः लात ? व ग्वदँ दत थुगु क्षेत्रय् पलाः तयादियागु ?

मचांनिसें हे संगीत ख्यलय् नुगः क्वसाः जिगु । गनं संगीतया धुन–म्ये हायेकातःगु तायेवं हे जि अन ब्वां वनाः स्वःवनेगु व न्यंवनेगु स्वभावयाम्ह खः जि । उकिं जुइ जिं बि.सं. २०६० सालय् एसएलसी परीक्षा बिया उबले निसें हे संगीत क्षेत्रय् मचायेक लाः वन । खय्तला गितार ७–८ कक्षानिसें हे थायेगु याना तर जिं संगीतया ज्ञान कयागु चाहिँ २०६०–०६१ सालनिसें हे खः धायेका ।

प्रेरणाया श्रोत बाय् गुरु ?

फुक्क अग्रजपिनिगु म्येत न्यनेगु याना व गुन्गुने यायेगु याना । मचांनिसें अरुण थापा, नारायणगोपाल, फत्तेमान इत्यादी श्रष्टापिनिगु म्येत न्यनेगु याना व  थः नं गायक जुइ धैगु नुगलय् तया । अले कलानिधिइ निदँतक भोकल कक्षा कया । थुगु ख्यलय् जितः संगीत स्यनादीम्ह गुरु सागर खःसा भजन मण्डलय् सयेका बलय् हिराबहादुर महर्जन गुरु खः । आपालं वाद्यवादन सयेकाःगुलिं आपालं गुरुपिं दु जिगु ।

छु छु बाजंत थानादिया छिं ?

उलि स्यल्लाःम्ह वाद्यवादक ला मखु जि । संगीतया विधा ला खः गुलि सयेकल सागरया गहिराईथें उलि तःजाः जुजुं वनीगु खः । अथेसा जिं गितार, हार्मोनियम, ड्रम, जिम्बे, माउथ अर्गान, किबोर्ड, तबला इत्यादी थायेगु याना ।

थौंतक गुलि एल्बम व म्यूजिक भिडियो बजारय् हयेधुनागु दु ?

खय्तला ताःईनिसें संगीत ख्यलय् पलाः तयागु जूसां नं एल्बमया रुपं छचाः पिकयागु दु । अथेहे खः, ई चूलायेमाःगु जुयाच्वन । किसानया काय्मचा जूगुलि जुइ, पारिवारिक समस्या दु । उकिं आपालं संघर्ष यानाः जिं २० दँय् जिं छचाः न्हापांगु एल्बम ‘परिणाम’ पिथनागु दु । व, फुटकर म्येत आपालं हालेधुनाागु दु । म्यूजिक भिडियोया रुपं आःतक न्यागू गुकिं निपु नेपालभाषाया म्ये दुसा स्वपु खसभाषाया म्ये दु । व, सम्भवतः आः छपु भिडियो दयेकेगु कुतः यानाच्वना ।

नेपालभाषा व खसभाषा निगुलिं संगीत ख्यलय् दु का अय्सा छि ?

जिं आः नकतिनि जक निपु नेपालभाषाया म्येया म्यूजिक भिडियो पिकाये धुन । उकिं जि निगुलिं भाषाया संगीतपाखे जुयागु दु । ‘परिणाम’ एल्बमय् नं जिं थःगु मातृभाषाया उत्थानया नितिं छपु नेपालभाषाया म्ये तयागु खः । गुगु म्येपाखें जिं सकलसिगु माया मतिना कायेत ताःलात ।

छिगु विचालय् संगीत छु खः ?

संगीतया विषयस खँ ल्हायेबलय् थीथी व्यक्तित्वपिनिगु थीथी विश्लेषण व परिभाषा दु । तर जिगु विचालय् संगीत छगू थुज्वःगु चीज खः गुगु थः दुन सुलाच्वंगु भाव गथेकि सुख–दुःखयात प्वंकेगु छगू स्यल्लाःगु साधन अर्थात् भाव (फिलिङ्स) खःथें च्वं । चीहालकं धायेबलय् संगीत जिगु नितिं जीवन खः ।

नेवाः समुदायया कलाकारपिं नेपाली संगीत ख्यलय् स्थापित जुइ थाकु धाइ नि ? छिगु विचालय् गथे खः ?

खयेफु थःथःगु तर्क जुइ । तर जितः चाहिँ छु थें च्वँसा संगीतय् छुं जातपातया खँ जुइमखु । संगीतय् न्ह्याग्गु नं जातयापिन्सं नं थःगु कला न्ह्यब्वयेगु यानाः वयाच्वंगु दु व सफलता नं कयाच्वंगु हे दु । उकिं थाकुगु हे खः धैगु मखुथें च्वं जितः । मेहनत व लगनशीलता दयेमाः अर्थात् संघर्ष जारी यायेमाः सफलता अवश्य चूलाइ । गथेकि दसूया नितिं ख्यालिजुजु मदनकृृष्ण श्रेष्ठ, गोल्डेन भ्वाइस अफ नेपाल प्रेमध्वज प्रधान, स्वर सम्राट नारायणगोपाल गुरुवाचार्य, फत्तेमान राजभण्डारी, नातिकाजी श्रेष्ठ, शिवशंकर मानन्धर, पन्नाकाजी शाक्य, हरिश माथेमा इत्यादिपिनिगु नां कायेफु ।

थौंकन्हय्या संगीतया स्थिति बारे धायेमाःसा छु धयादी ?

अँ, धाइ कि सुं पासापिन्सं थाकु संगीत क्षेत्र धकाः, तर जिं धाये कि जि छम्ह मिडिया सेक्टरय् वयागु मुक्कं निदँ तिनि दत । न्हापांनिसें बाजंत थानाः म्ये हालाः वःसां नं औपचारिक रुपं निदँ दत । उकिं थाकु कि सहज जू धैगु ई व परिस्थितिं धाइगु खः । तर जितः धाःसा गथे च्वं धाःसा न्हापायाथें मखु संगीत क्षेत्र, छगू स्वच्छ धेंधेंबल्लाथें जुयाच्वंगु दुथें च्वं ।

पाश्चात्य संगीतं थाय् कयाच्वंगु इलय् थौंकन्हय्या न्हूपुस्तां गुज्वःगु संगीतय् रुचि तःगु महसुस यानादिया छिं ?

थःत फुक्क कथंया संगीत यःगुलिं हे खइ, जितः ताः कि थौंकन्हय्या पुस्तां आपालं पाश्चात्य संगीतय् हे रुचि तःगु खंकागु दु । तर दु लोक संगीत, आधुनिक, ब्लुज, रक संगीतय् रुचि दुपिं नं । सम्भवतः फुक्क कथंया संगीत य्येकीपिं श्रोता व दर्शकपिं नं दु । व बांलाःगु खँ नं खः कि संगीतया ज्ञान दुपिं व रुचि तइपिं थौंकन्हय्या पुस्तापिं पाश्चात्य संगीत न्यंसां बाय् लोक, पप इत्यादि न्यंसां । तर संगीतयात माया मतिना याइपिं थौंकन्हय्या पुस्तापिं आपालं दु ।

छि, पाश्चात्य संगीतप्रति समर्पित जुयादिया का अय्सा ?

लिपांगु इलय् आपालं अग्रज कलाकार संगीतकःमिपिन्सं पाश्चात्य संगीतय् समर्पित जुयादीगु दु व बांलाःगु संगीतया सिर्जना यानादीगु नं दु । उकिया हे लिच्वः जि नं वय्कःपिन्संथें हे पाश्चात्य संगीतय् हे समर्पित जुयागु दु धायेला ।

रिमिक्स संगीतयात छु धयादी छि ? ठिक या बेठिक ?

ई व परिस्थितियात ध्यानय् तयाः व वाः चायेकाः न्ह्यज्यायेमाः । गुगु पुलांगु सिर्जनायात थःम्हं रिमिक्स यानाः हालेगु नं बांलाःगु हे पक्ष खः । व, आः आपासिनं व ट्रेन्डयात कःघानाच्वंगु नं दु । जितः छु ताः धाःसा गुगु पुलांगु बांलाःगु म्येग्वः, संगीतं छायेपियातःगु म्ये व संगीतत तनाः वनाच्वंगु दु, उगु म्ये व संगीतयात बांलाःगु कथं न्ह्यब्वयेगु यात धाःसा व रिमिक्स यायेगु बांलाः जुइ धकाः जिं धाये ।

छिं मौलिक संगीत कथं छुकियात कयादी ? व मौलिक संगीतया विकास जुइमाःगुथें च्वं कि मच्वं ?

मौलिक संगीत धायेबलय् झीगु गां–गांया रितिरिवाजया देसप्रतिया माया स्नेहया लिसें देस म्हसीकीगु लोक भाकाया संगीत खः धैगु जिं तायेका । थुकियात ल्यंकातयेगु नितिं चाहे न्ह्याग्गु हे संगीतय् उज्वःगु लोक भाकाया म्येत हाःसां पुलांगु भाका मस्यनीगु व तनीगु कथं महाःसे पुलांगु भाकाया कथंहे आःया संगीतकःमिपिन्सं थुइकाः हालेगु याःसा व न्यनीपिन्सं नं न्यनादीसा थुकिया जगेर्ना जुइ व जुयाच्वनीथें जितः ताः । दसूया नितिं झीसं नेपथ्य ब्याण्डयात कायेफु ।

आःया ई संगीत क्षेत्रलाई व्यवसायिकतापाखे यंकेफइगु परिस्थिति सिर्जना ब्वलने धुंकूगु दु कि मदु ? छिं संगीतयात गुगु रुपं न्ह्यज्याकाः च्वनादिया ? शोख जक खः कि व्यवसायिकता पाखे नं ?

अवश्य नं ब्वलने धुंकूगु दु । संगीत सयेकाः वःगु दुसा थःगु सिर्जना मेपिन्त बियाः, गथेकि न्हूपिं कलाकारपिन्त बियाः नं व्यवसायिकता पाखे यंकेफु । शब्द, संगीत, संगीत संयोजन थःके यायेफूगु खुबी दूगुलिं उगु संगीत गुगु प्रतिभाशाली कलाकारपिं दु वय्कःपिन्त बियाः थःगु ज्या न्ह्यब्वयेफु । उकिं थः न्हापां गुकथं सक्षम जुइगु व जुइफु जुइमाः । वधुंकाः उकियात व्यवसायिकता कथं यंकेत थाकु मजुइगु खँय् जिं विश्वास याना ।

नेपाली संगीतया कन्हय्या यानि कि भविष्यया स्थिति छु जुइथें ताः छितः ?

धात्थें नेपाली संगीतया स्थिति धायेबलय् कन्हय् भविष्यया स्थिति जिं उज्ज्वल हे जुयाच्वंगु खनागु दु । न्हियान्हिथं स्तरीय बाबांलाःगु संगीतत सिर्जना जुयाच्वंगु दु व कलाकारपिं नं बाबांलाःपिं प्रतिभावानपिं थुगु ख्यलय् पलाः न्ह्याकाच्वनादीगु दु । तर अय्सां कन्हय्या दिं अर्थात् भविष्य खः धायेत भच्चा थाकू कि जुइ धैगु खँय् । स्वये, कन्हय्या दिनय् छु गथे जुजुं वनी थुगु ख्यः । तर न्हापाया सिबें मिडिया अझ अनलाइन मिडियातसें यानाः संगीत ख्यलय् जुइपिनिगु नितिं तसकं अःपूगु लँपु चाःगु दु व कन्हय्या दिनय् नं बांलानाः वनी धैगु जितः विश्वास दु ।

छि नेवाः समुदायया संगीतकःमि, नेपालभाषाया संगीतया स्थिति छु गुज्वःगु अवस्थाय् लानाच्वंगु दु । छिं गुकथं विश्लेषण यानादी ?

अतिकं बांलानाच्वंगु दु धैगु जिं तायेका नेपालभाषाया संगीत ख्यः । न्हापा नं बां हे लानाच्वंगु खः व आः झन बाबांलाःगु संगीतत वयाच्वंगु दु नेवाः संगीत ख्यलय् । कलाकारपिनिगु उपस्थिति नं झन् झन् अप्वयाः वयाच्वंगु दु । नेवाः समुदायया मनूत नं थथेहे अग्रसर जुइगु खःसा नेपालभाषाया संगीत नं शिखरय् थ्यनी धैगु जितः ताः ।

लोप जुजुं वनाच्वंगु दु धाइ नेवाः संगीत, खास छिगु विचालय् गथे खः ?

मखु । नेवाः संगीत ला झंझं विकास जुयाः वयाच्वंगु दु व बांलानाः वयाच्वंगु दु । नेवाः संगीत उत्थानया नितिं थीथी ज्याझ्वःत ग्वसाः ग्वयेगु यानाः वयाच्वंगु दु । लिसें कलाकारपिनिगु मेहनत व लगनशीलतां झन् नेपालभाषा संगीत च्वय् थाहां वनाच्वंगु दु धैगु व थाहां वनेत ताःलाःगु दु धैगु जिं खनाच्वनागु दु । नेपालमण्डलथें जाःगु टेलिभिजनं यानाः झन् कलाकारपिनिगु मनोबल अप्वयाच्वंगु दु । उकिं नेपालभाषाया संगीत लोप जुइ हे फइमखु ।

थनया स्थानीय लोकबाजातय्गु स्थिति छु गुज्वःगु अवस्थाय् दु ?

आःया स्थितिइ न्हापाया तुलनाय् झन् युवापुस्तापिं अग्रसर जुयाच्वंगु दु व लोकबाजातय्गु स्थिति बांलानाच्वंगु अवस्थाय् दु । गथेकि, नेवाः संगीत ख्यलय् दूगु धाः, खिं, धिमे, बाँसुरी, दाफा इत्यादीथें जाःगु संगीत व बाजातय्के युवापुस्तात आपालं नुगः क्वसायेकाः थःगु भाषा संगीत उत्थानया नितिं व थःगु परम्परा संस्कृति संरक्षण व सम्बद्र्धनय् अग्रसर जुयाः पलाः न्ह्याकाच्वंगु दु । उकिं झीगु सांस्कृतिक लोकबाजात ल्यंकातयेगु नितिं युवापुस्तात जागृत जुइगु जरुरी खः । नेवाः जक मजूसे फुक्क आदिवासी जनजातिया झी नेपाःमि दथुइ हे थःगु संस्कृति, कला, भेषभूषा, लोकबाजा इत्यादी ल्यंकातयेगु नितिं ल्हातय् ल्हाः माः हनाः न्ह्यज्यायेमाःगु परिस्थिति ब्वलनाच्वंगु दु ।

 धात्थें हे युवापुस्तां य्येकूगु हे दु ला परम्परागत बाजा व संगीत ?

जिं धायेधुन कि अतिकं ययेकाः च्वंगु दु । थीथी जातजातिया युवापुस्तात आः अग्रसर जुया थुगु ख्यलय् न्ह्यचिलाः च्वंगु दु । झीगु परम्परागत बाजा व संगीतयात छ्यलेगु यानाच्वंगु दु । खयेफु गनं छुं थासय् मदु जुइ तर थौंकन्हय्या युवापुस्तां चाहे जुयाः न्ह्यज्यायेगु खःसा फुक्क बांलानाः वनी धैगु जिगु विचाः दु ।

युवापुस्तायात आकर्षित यायेत परम्परागत बाजा व संगीतया संरक्षण व विकासय् अझ नं छु गुज्वःगु पलाः छीमाःथें च्वं छिगु विचालय् ?

युवापुस्तात आःया अवस्था फुक्क शिक्षित हे जू । हरेक थासय् मेला समारोह यानाः थःगु परम्परागतय् न्ह्यानाः वयाच्वंगु बाजा संगीतयात न्ह्यब्वयेगु यायेमाः । न्ह्याग्गु हे जातजातिया जूसां नं समान सत्कार व सम्मान जुइमाः व दयेमाः । चीहाकलं धायेबलय् जनचेतना ब्वलंकेमाः व थःथवय् ल्हाः माः हनाः न्ह्यज्यायेमाः ।

संगीतयात छिं गनतक यंकादी ?

आःतक ला पलाः संगीतय् धकाः छिनाच्वनागु दु । जीवन हे साला कयातःगु दु संगीतं । सुख जुइमाः बाय् दुःख, संगीतय् हे समर्पित जुयाच्वनेगु प्रणलिसें संकल्प यानागु दु । अय्सां नं ई परिस्थिति खः भविष्यय् छु जुइ धायेफइ मखु । अय्सां नं संगीतय् हे जीवन फुकेगु प्रण यायेधुनागु दु धकाः धाये का । स्वये छु जुइ व गनतक थ्यनी ।

सांगितिक जीवनय् जुयादिल छि, छिगु आज्जु छु खः ? व संगीत बाहेक छिं छु यानादी ?

परिवारय् संगीत ख्यलय् दकले न्हापां पलाः तयाम्ह कथं ताःलाःगु दु जि । गर्व जू जितः व छेँजःपिं नं गर्भित जूगु दु जि संगीत ख्यलय् जुयागुलिं । मनूत करोडौं दां कमे यायेगुलि पलाः न्ह्याकी, तर दाजुकिजापिं मिले मजूगु जिं खनागु दु । आखिर छु यंके दु धकाः ? छु हे यंकल ? उकिं न्हापांनिसेंया हे जिगु छगू इच्छा आज्जु संगीतय् जीवन पायेगु । दाम धैगु अथेहे खः, नां छगू दयेमाः वहे खः । संगीत बाहेक छेँ–परिवारय् हे व्यस्त जुयाच्वनागु दु । बुँज्या व चीधंगु व्यवसाय यानाः वयाच्वनागु दु ।

दकलें लिपा, धाये हे माःगु छिगु विचाः तयादिसँ ले ?

पिनेपाखें स्वयेबलय् रमणीय व न्ह्याइपुसे च्वं थुगु सांगितिक क्षेत्र, तर मखु अतिकं थाकु । सयेकाः थुगु क्षेत्रय् दुहां झासँ संगीतय् नुगः क्वसाःपिं । वहे खः, नेपाली संगीतयात माया यानादिसँ । छम्ह गायकयात जन्म बिइपिं न्यनामिपिं व स्वकुमिपिं हे खः । अथेहे, छम्ह संगीतकःमिया सिर्जनायात स्वकुमि व न्यनामिपिनिगु दथुइ थ्यंकेत संचारमाध्यमया तःधंगु भूमिका दु । उकिं संगीतकःमिपिन्त सपोर्ट यानादिसँ । अले जिगु नुगःखँ तयेगु ह्वताः बियादीगुलिं नेवाः अनलाइनन्युज व ललेन्द्र शाक्यजुयात दुनगलंनिसें सुभाय् बिइ । छुं गल्ती न्वःवानागु दुसा क्षमा धासें नेपाली संगीतयात माया यानाः संगीतकःमि व कलाकारपिन्त हःपाः हौसला बियादिस । ‘कील पाइरेसी, सेभ म्यूजिक, जय नेपाली म्यूजिक...।’ सुभाय् ।