nepal life

९० सालय् भुखाय् ब्वःगु धकाः हे मसिल ! –सत्यमोहन जोशी

नेवा: अनलाइन न्युज | २०७४ माघ २, मंगलबार ११:३९:३६

जिगु छेँ यलय् खः । जिमि बाः महाराजगञ्जय् चीधंगु जागिर नयाः डेराय् च्वनाः वयाच्वंगु खः । जि चीधकः जूगुलिं जितः नं यंकेगु याः । जिमि मांया मचा बूगुलिं यलय् हे च्वनाच्वन । भुखाय् ब्वःबलय् जि महाराजगञ्जय् म्हिताच्वनागु खः । आकाझाकां न्हिनय् भुखाय् ब्वःबलय् जिपिं छखा छेँया क्वय् च्वनाच्वनागु खः । अन सिमा तसकं सन, व सिमा च्वय् क्वय् जूगु खना । जिपिं न्हिलाः आनन्द कयाच्वना, भुखाय् ब्वःगु धैगु ला स्यु हे मस्यू ।

थ्व छु जू थथे आकाझाकां गुबलेंं थथे मजू, चखुँचा नं हालाहल, उगु हे इलय् छम्ह मिसा वयाः भुखाय् ब्वल धायेवं तिनि जिपिं थन च्वने मजिल धकाः बिस्युं वना । जिं स्वय्म अनुभव यानागु सिमा तसकं संगु, छेँ नं उत्तिकं हे संगु, लँपु चिरिबानाः वंगु खंगु खः ।

जब छेँय् थ्यन, जिमि बाः ला ख्वल, छेँ सखाप जुइधुंकल । निगू तल्ला जक ल्यं दनि । मां नं वन । आ संसार हे मन्त । न्ह्यःने ल्यूने नं सुं मनू मदु, फुक्क भुखाचं बचेजुइगु नितिं चकं थासय् मुं वनाच्वन । अन निला दुम्ह मचा ज्वनाः च्वनाच्वंम्ह जिमि मांयात खनेवं जिमि बाःया मन च्वन ।

छुं ई लिपा जिमिबाः वल । आः छेँय् वनेनु धकाः वयात ल्हाः ज्वनाः महाराजगञ्जं यलय् तकं वयाबलय् थीथी छेँ दुनाच्वंगु स्वस्वं शंखमूलय् थ्यंबलय् लँ हे बन्द जुयाच्वन । थासं थासय् लँ चिरिबानाच्वंगु लँयात छलेयायां छेँतक वया । जब छेँय् थ्यन, जिमि बाः ला ख्वल, छेँ सखाप जुइधुंकल । निगू तल्ला जक ल्यं दनि । मां नं वन । आ संसार हे मन्त । न्ह्यःने ल्यूने नं सुं मनू मदु, फुक्क भुखाचं बचेजुइगु नितिं चकं थासय् मुं वनाच्वन । अन निला दुम्ह मचा ज्वनाः च्वनाच्वंम्ह जिमि मांयात खनेवं जिमि बाःया मन च्वन । जिमिगु जक मखु, मेपिनिगु नं वहे पहः जुयाच्वन । छेँय् दुहाँ वनेगु खँ हे मजुल । थःथःगु छुं वसःत ज्वनाः चा बिनावन ।

उगु इलय् पाल नं मदु, न्यान्हु खुन्हु थथे खुल्ला चकंगु थासय् च्वनाः छेँय् वना । छ्यलिइ सुचुपिचु यानाः जा थुइगु व जा नयेगु याना । छेँ दनेगु ला सम्भव हे मदु । थथे तःधंगु तःभुखाय् जिं मचाबलय् भोगेयाना । जि उबले दरबार स्कूलय् ब्वनाच्वनागु खः । यलय् उलि स्कूल मदु । भुखाय् ब्वयाः चकनाचूर जुइधुंकल । उबले यलय् स्कूल आखः ब्वंकेगु नितिं पिने तहरा तयाः ब्वंकेगु यात । दरबार स्कूल नं दुनाः सखाप जुल । घण्टाघर नं क्वःदल । 

भुखाय् ब्वयेधुंकाः दरबार स्कूलया क्वय् कापःया पर्दा तयाः ब्वंकेगु यात । थथे चकंगु थासय् तयाः आखः ब्वंकीगुलि तसकं चिकु । उकिं दथुइ दथुइ मिँ च्याकाः च्वनेगु याना । थथे थासं थासय् भुखाचं स्यंकूगु खँ फुक्कस्यां स्यूगु हे खँ खः । उगु इलय् माहांकाःद्यःथाय् छगू भुखाचं पीडितपिन्त उद्धार याइगु संघ शासकतसें चायेकूगु खः । इमिसं कोष मुंकाः छेँ दयेकेगु नितिं जाँच यायेगु व चिचीधंगु सेवा बिइगु, सुयागु छेँ गुकथं स्यन, निगू तल्ला छेँ मर्मत यायेत ग्वाहालि गुलि ध्येबा माली, थ्व ज्यायात उगु इलय् आःथें थिके मजू । प्यसः न्यासः निसें स्वद्वःतक ध्येबा दत धाःसा छेँ दयेकेफु । व ध्यवा थुगु हे पीडित संघं त्यासा कथं ब्यूगु खः ।

थ्वया लिपा छेँ दनेगु ज्या जुल । उबले सिमेन्ट धैगु हे मस्यू । जस्ता पाता बेल्जियमं हयाः इन । थुकथं हे मनूतसें छेँ दन । आय्पाया पलेसा उगु इलय् बेल्जियमया जस्ता पाता छ्यलाबुलाय् वःगु खः । उगु इलय् न्हूसतकया नां जुद्ध सतक खः । लिपा न्हूसतक जुल । वास्तवय् जुद्ध शम्शेरं अन हे जुद्ध सतक भूगोलपार्कय् पार्कया अभिलेख तयाः उकिया लुमन्तिइ भूगोलपार्क तल । भूगोल गथे जुयाः जुल ? भूगोलया बनावट गुज्वःगु जुइ धैगु मस्यू । उकिं भूगोलयात अन ब्वयेगु ज्या यात । उगु इलय् न्हिइ छक्वः जुद्ध शम्शेर किसि म्हय् च्वनाः अन चाःह्यू वइगु । थ्वकथं भुखाय् ब्वयाः लिपा न्हूसतक वल । अन बाबांलाःगु छेँ नं दन ।

अथेहे, यलया तलेजु देगः नं पुलांगु हे शैलीं दयेकल । उगु इलय् नं मगाः मचाः दु जुइ । मुस्लिम शैली, गुम्बा शैली नं वल ।

यलया ‘हाइदेवल’ पौ च्वय् द्यः दु । लिपा उकियात मेखतं हे शैली दुथ्याकल । उगु इलय् कृष्ण देगः छुं मजू । कृष्ण देगः लिक्क लाःगु तलेजु देगः धाःसा खत्तम जुल ।

कृष्ण देगः गथे खः अथेहे  । छु जूगु गथे जूगु प्राविधिक ज्ञानं नं मालेमफुत । अथेहे, किपूया उमामहेश्वरया देगः, किपूया छेँ, देगः नं छुं हे मजू । किपू छगः ल्वँहतय् दयेकातःगु सहर धाइ, थ्वहे संरचना खः कि ? तर अन हे नापं लाःगु पांगा धाःसा ध्वस्त जुल । आःतक नं थ्व रहस्य हे निति । उगु ईया प्रविधित चुकू तयेगु हलंज्वलं बांलाःगुलिं छुं मजू खःला ?

भुखाय्या बारे अभिलेख च्वयेगु खःसा खनेमदयेक लुप्त जूगु ल्हानाच्वंगु उत्खनन् यायेफूगु खःसा नेपाःया भुखाय्या इतिहास अनं सुरु यायेफइ । छाय् धाःसा देगः अथें क्वःदःगु मखु, थ्व इलय् लिच्छवीकालीन ईया मूर्तित गनं खनेमदु । खासयानाः १३ औं १४ औं शताब्दीनिसें लिपा वयाः गुलि गथे खन, व फुक्क १४औं १५ औं शताब्दीया मल्लकालीन देगःत खः । थ्वसिबें अप्वः छुं मदु । फुक्क तःभुखाचं हे स्वाहाः याःगु जुइफु ।

थुकिया दसि छु धाःसा, सिँ चनावन, देगः दुनावन । मूर्तिया अभिलेख दु, तिथि च्वयातःगु मदु । उगु मूर्तिं इतिहास क्यनी । थुगु हे मूर्तिया आधारय् भुखाय्या इतिहास मालेमाः ।

फुक्कस्यां भुखाय्या इतिहास च्वइबलय् पुलांगु खँया गुगु प्रविधि दु, उकियात उपेक्षा यायेमज्यू । उगु इतिहास नं दयेमाल, उगु ईया प्रविधियात नं न्ह्यःने हयेमाल । कृष्ण देगः व किपूया उमामहेश्वर देगः छाय् मदुन ? उकिया आय्पा पौ तक नं कुतुं मवः, छाय् ?

दसिया नितिं जुजु मानदेवया इलय् दयेकूगु तिलगंगाया छगू मूर्ति दु, विष्णु विक्रान्तया मूर्ति । गुकी उगु ईया स्वर्णयुग अन उत्कृष्ट संस्कृत भासं श्रद्धाया लुमन्तिइ काव्यधार च्वयातःगु दु । थ्व कारणं उगु मूर्ति खुयायंकी, पिने यंकी धकाः राष्ट्रिय संग्रहालय छाउनीइ सुरक्षित यानाः तयातःगु दु ।

फुक्कस्यां भुखाय्या इतिहास च्वइबलय् पुलांगु खँया गुगु प्रविधि दु, उकियात उपेक्षा यायेमज्यू । उगु इतिहास नं दयेमाल, उगु ईया प्रविधियात नं न्ह्यःने हयेमाल । कृष्ण देगः व किपूया उमामहेश्वर देगः छाय् मदुन ? उकिया आय्पा पौ तक नं कुतुं मवः, छाय् ?

अथेहे, झीसं थ्व प्रविधियात सीकाः थुइकाः छ्यलेमाः । छाय् धाःसा थौंकन्हय् न्हून्हूगु प्रविधिइ झी वनाच्वनागु दु ।

संस्कृतिया खँ ल्हायेबलय् पृथ्वीमातायात कावलीं थःगु ब्वलय् तइबलय् व त्यानुया मेगु ब्वलय् चीकीबलय् पृथ्वी सनी धाइ, थ्व वैज्ञानिक मजुइफु । भुखाय् ब्वइबलय् थथे छाय् संकी धकाः पृथ्वीमातायात पूजा यायेगु नेवाःतय्गु चलन दु ।

भुखाय् ब्वइबलय् चखुँचा, बखुँचा छाय् ब्वइ, इमूचात छाय् पिहाँ वइ ? थुकिया अध्ययनया तरिका व विश्वास वैज्ञानिकतसें नं अध्ययन यायेमाः । उकिं रुद्राक्षया म्हा दत धाःसा उगु छेँय् भुखाय् ब्वइमखु धैगु जनविश्वास नं दु । उकिं थुकथंया लोकसंस्कृतिया आधारया जनविश्वासयात नं मुंकाः भुखाय् सम्बन्धी अध्ययन यायेमाः ।

(वंगु २०७२ साल बैशाख १२ गते ब्वःगु तःभुखाय् लिपा थीथी पत्रपत्रिका व अनलाइनय् खस नेपाली भासं पिदंगु लुमन्ति च्वसू नेपालभाषां भाय् हिइकाः पिथनागु जुल । –सं.)

Categorized in बिचा: