nepal life

लहना – (कृष्ण्भक्त बोडेया साहित्य च्वसू )

राजनीतिया ‘र’ छगः तक हे मस्युम्ह लहनाचा थुगुसिया चुनाब घोषणा यासा निसें घौ पलख हे लीमलाक चुनाबय् तःक्यना बिल । लहना छम्ह गृहिणि मिसा । चिचि धिपिं निम्ह मचाया मां । भातम्ह छगू सरकारी स्कूलया मास्तर । न्हिछिं  जाथु केथु सुचुपिचु बाहेक पिनेया ज्या छुं मदु लहना चिया । न्हिछिं छें सं च्वनिम्ह सिया अय्नं लीमला बहनिसिया जा नया भाराभिरि सिला ज्या फुक्कं क्वचाइबलय् द्यनेत लीबाई ।

थज्यम्ह लहना चिया थौं कन्हे छुं छकुचा ज्या दया पिहां वंसा छें दुहां वये लिवाये धुंकि । तरकारी न्या वंसा तरकारी साहु नापं दुइमुरी सुइमुरी खं ल्हाइम्ह जुया वल । पसलय् वःपिं मेपिं ग्राहकत नापं नं म्हस्यु तास्यु हे मरू छयं ल्हाः संकु संकु खं ल्हाना च्वनि । त्वहःमरू त्वहः चिना लाछि वने सल । लहनाचा खना त्वाःबाहा यापिं थौंकन्हे जिल्ल । न्वःनि हे मवाइम्ह पिहां तक हे मवइम्ह थौं कन्हे न्हिछिं पिने खना व मदुथाय् वैगु बारे टिकाटिप्पणि जुया वल ।
    —सुना थ्वैत थत्थे खं स्यना हल ।
    —सु नेताया थ्व गिद्ध पंजाय् लात ।
    —सु राजनीतिक ज्याकमिया फय्खं खय् लात थ्व ।
    —थ्वैत छु लोभ क्यन जुई ।
    —छु बी छु याना बी धाल ज्वी थ्वैत ।

मनूया म्हुतु पतिक थिथि खं थ्वल । छें इलय् जा मबुत । मचाखाचा नापं भातम्ह इलय् स्कूलय् मथ्यन । हाकु वसः हे फिका छ्वय्माल । सुुथसिया चिपःभु बहनि । बहनिसिया चिपः भु सुथय् तक ध्वनय् लिकुना च्वन । गब्लें चिन्वः गब्लें जा क्वः । भातम्ह नं अतिकं हे सोझाम्ह जुया च्वन । न्ह्यागु न्ह्याथे जूसा नं तिरिक छुं छां हे मधाः जुइका । धाःसां नं लहना छप्पा न्हाय्पं नं न्यना मेगु न्हाय्पंनं पित छ्वइम्ह जुया च्वनकाः । छक निकला लहनाया भात जव ल्हापातं छ्यं म्होस ल्वाका तिया नं च्वनिगु ।
    न्ह्यागुहे जूसां थुगिसिया चुनावं लहनां तधंगु म्हगस म्हंकुगु जुया च्वन । छु छु नं ज्वी धैथें । वा छु छु वैके आस ब्वलन ज्वी उकिं वं छुं छुं हें स्यंसा तबी नं हें या च्युता मकाल ।
    चुनाव सतिना वः लिसे आ लाछि जक लिमकुसें गब्लें गन गब्लें गन न्हिछिं पिने जुल । म्हिग अत्थे थत्थे जक धाइम्ह लहनाचा थौं छगू पार्टीया ध्वाँय् हे ज्वना वकालत याइम्ह जुया वल । छम्ह पार्टीया दुजः । छम्ह पार्टीया ज्याकमि । त्वालय् मेमेगु पार्टीया मनूत नं दु । जवासवा याय्त नं लीमचिल । वैत ग्या चिक्कु मन्त ।
    थौंला लहनां सुथः न्हापं दना वसि बं तक हे मपुसें वसःवासः पुना ‘काः थौं जि लीमला वनका’ भातम्ह सित धया हुस्सु मुस्सुं धायका पिहां वना छवत । भातम्ह लहनाया ल्यु ब्वः स्वसं ताजुब जुल । मचात द्यनातुं च्वन तिनि । अफिस वने माःगु । मचात इस्कुल छवये माःगु । जा नि थुइला छु निं याय् फुक्कं याय् माःगु लहनाचिया भातया ख्वय्ला न्हिलेला । न तं जक पिकया च्वने । मचातय्गु माया । ल्वाना नं छुयाये छें जक स्यनि धैथें कुं मिं घुटुंकुल । वसि वं पुइथें छु नि याये छु नि याये । त्वाइलेट वने माथें । जा थुइ माथे मचात दन धाःसा च्या दायेके मात्थे । इतमित कन ।

लाछि पिने नं थौं सुथंनिसे गुलि जक माइकिङ्ग या वया च्वंगु । उलि जक खला म्वःम्वः मनूत न्यासि हे वया स्वम्ह पेम्हे सिया ककु जाय्क जायक स्वांमा क्वखाया स्वये हे आःहे चुनावं त्यापिं थें चाह्यु वया च्वन । सुनां खःमस्यु क्वने खापा ध्युंगु थें सः ताया लहनाया भात ब्वांय ब्वांय क्वहां वन । खापा चायके हे मलावं ह्याउँस्से च्वंगु तपागु पर्चा छपा ज्वंकल । खापा तिना बिवं छखे पर्चा ब्वनेथे बिचा मेखे पर्चा झ्यार्रर झिर्रर खुना बियथे हीमी चाल । अयनं मखुसे निपा ल्हातं पर्चा ब्वंब्वं स्वानं थाहां वःम्ह भुनु भुनु हा हां वल । ‘जाग्वरा त छु याना बी । व नं याना बी थ्वनं याना बी ।’ कला नापं तं पिकाये मफुम्ह लहनाचिया भात पर्चा जक स्वयेवं ला पालि तलं निसे आङ्सा च्वका तक या तं पिकाल । आःला हाला हे बिल ‘फताहा त ! झंग लाल त ! घाँय् नइपिं पशुत ! जु हे मजुइगु खं ल्हाइपिं । याय् हे मफैगु याना बी का धैपिं । गुलि धाये छाःगु धयानि । बेइमान त । छगू याय्त वनिपिं मेगु याना बी धाइपिं । वया मां या क्वसः ला ? वया कलाया क्वसः जुइका । वया बाज्याया बिर्ताला । वं दयका बी । थ्वं दय्का बी धाय्त । वं हया बी थ्वं हया बी । दयका नइ ख्वाःवला । दःगु स्यं जक मस्यंकसानं चा । लं तब्या याय्गु नामय् छें छकुचा दः पिनिगु हे स्यंका बिल हानं सुयागु जक स्यंकिगु जुई । गन जक स्यंकिगु जुई । इमिगु स्यनिगु दुसा खले । मदुथाय दयकेका धाय फुगु मखु । जाग्वरा त । माकःत । वं धाया थ्वं धाया भोट काल । त्याकल । खुसि छित तुतां वाछवइपिं नकचरा त । आः तक छुं यापिं मखु । न्ह्याम्ह हुं ले आः तकं वहेला खःनि । सुनां छु यात ग्व ? इमि न्हयगु पुस्ता यात नय्त गाकं जोरे यात बस् । थुलि हे मखुला । नगुलु । नयद्यःत ।’


    छुं जक मधा लहनाचिया भातं । हाहां याये माःगु ज्या याना च्वन । हानं पर्चाय् च्वया तःगु लुमना वइगु जुइ हानं हाहां ज्या याना च्वनि ।
    थौं धाधां कन्हे धाधां चुनाव वया नं क्वचाल । लहनाचां सुयागु प ल्युगु खः वहे पार्टीया मनू त्यात । देशभरी वहे पार्टीया यक्को मनूत त्यात । देशभरी बिजय जुलुस जक । लहनाचानं चुनावं त्याम्ह थें ख्वाः छपातं ह्याउँसे ककु जायक स्वंमाइ स्वांमा जक । लहनाचा आ तस्सलं न्वंवाये मफु । सःहे पिमज्वल । चुनाव जः छि यक्को हे हाःगु जुया सः सुत । वासलं हे मथिल ।


    न्हि बिनातुं वन । लच्छि निलानं फुइ धुंकल । ल्याचातं उप्पो वःगु छगू हे पार्टी जुसां तबिनं छगु हे पार्टी सरकार दयके त बहुमत मदुगु हुनिं सरकार दयके मफुत । पार्टी दुने नं ल्वापु शुरू जुल । व स्वये व । व स्वये व संसदिय दलया नेता जुइ माथें । प्रधानमन्त्री जुइ माथे । मन्त्री जुइमाथे । गुट उपगुट थया ल्वापु जुल ।
    थुखे लहनाचिया पिने वना ख्वाःहे क्यने मछाल पुस्से च्वन । तरकारी तक हे न्या वने मछाल । भातम्हेसिनं न्या जुई माल । कथं कडाचित भातम्ह मदुगु पाखे लाका ज्वरे याना च्वनि बलय् चि फुसा हे द्धहां मवतले चि मदयका हे च्वना च्वने माल । खंक्व सिनं क्वातु क्वाइगु जुल ।
    —छंन्त छु बिल ।
    —छु याना बीइगु ।
    —सरकार सुनां दय्किगु ।
    —छिमि पार्टीया संसदिय दलया नेता सु जुइगु ।
    —प्रधानमन्त्री सु जुइगु ।
    —बेसाः भाः दंका बीगु खः लाः ।
    —मचा तयसं सितिकं ब्वने खनिगु खःला ।
    —सितिकं स्वास्थ्य उपचार दैगु खःलाः
    —बुरा बुरी जुलकि सरकारं स्वइगु खःलाः ।
    —ग्व ? झीगु लं गब्ले पिच जुइगु  जुल ।
    गुलितं नाप लाइपिं मनूत ख उलि हे म्हुतुप्वाः पतिंक थिथि न्ह्यसः त न्यना हइगु जुल । म्हिगः लहनाचा हाः जुइगुया लिसः न्यना हल ।
    वया न्हायपं हिइस्से च्वन । पिलि हे गुइथें च्वन । न्यनिगु हे जुल नि वैत मन्यंसा सुइत न्यनिं । लहनां जि छुं मस्यु नं धाये मफुत । जि सु खः धका अत्थे जित न्यनेगु धका नं धाय् मफुत । व लाचार जुल । वयागु जिन्दगीं वं तस्सकं न्हूगु पाठ सयकल ।
    पिहां जक मवनानं छुयाय । आःला छें हे नं न्हयसः नं हइपिं दना वल । वया भात । वया मचाखाचात । छेंया भुत्तु । जासि, केसि, थल, बल । बं । भित्ता । धलिं । पलि । थौं लहनां लज्या चाया च्वन । फुक फुक खना ।

‘सरकार दयका गुलितं मदु वलय् चिकंया भा थहां वन । थुकियांना गाडि भाडा थिके जुल । गाडिं ल्ह्यया हय माःगु फुक्कं थिके यात सरकारं पन ला ? पने फुला ? चिकंया भाः थकायेमाःगु सरकारया बाध्यता ला ? सरकारं धाय फु जिं मयाना धका । काः आः धाः लहना थुकिया लिसः ब्यु । जिगु थ्व मास्टर जागीर छगुलिं थौ कन्हे झीं म्वाये फैला ? धा लहना ।’ भातया न्हयसः खय् लहनां छुं हे लिसः बीमफुत भातम्हेसिया न्हयोने लहनाचा छ्यं क्वछुकल । हानं नं लहनाचिया भातं छगु न्हयसः न्यन ‘छु झीगु छें स्यंकेत स्वःगु मखुला ? यदि जिं अब्ले छ नापं ल्वागु जूसा छु छें मस्यंनिला छंगु जिन्दगी नं मस्यनिला ? मस्तय्गु भविस्य मस्यनिला’ ?
    थम्हं यानागु गल्तीया पश्चात्ताप चाःथें छगू शब्द हे मप्वं कुसें लहना चुप जुया च्वन । नुगलय् धौ बजि वाय्का च्वन । छखे तं । छखे हीमी । छु स्यु थत्थे जुइ धकाः । अत्थे याई धकाः । सोझाम्ह छम्ह गृहिणी मिसा । छु बि धाःगु खः वनं बी मफू । छु ज्वी धाःगु खः वनं मजू । थिथी त्वहः चिना हःगु खना लहना वाक्कदिक्क चाल । संगु छपु हे ह्यूपाः हये मफूत । म्हिगः चुनावया इलय् मेपिन्स थःत धाःगु खं न्यंगु न्हयसः त थौं छगू छगू न्ह्योने वया वातां ऽऽऽ दं वल । हिस्याना च्वन । छगू छगू दतलें लें हें लें हें बुया म्वाय् चुका च्वन । लः मदुगु पुखुलि धलं ब्वाकल ।
    लहना चित छुं छुं बीमफुसां तवि वं यागु ज्यां वैत भतिचासां लबदत धाये माल । तःधंगु ज्ञां दत । छुं मस्युम्ह छम्ह गृहिणि भुतूुज्या वहे छें जक स्वइम्ह थौं राजनीतिया खं अलें देया नेता तय्गु बदमासी, चलाखी, देश भज्यंक स्यंगु थुइके फत । छें जक लिकुनिगु सः पिने प्यम्हे सिया न्ह्योने तप्यकं तयेसल । थ्वहे लसताया खं लहना चित जुल ।
    आकाझाकां छुकिया जुइ लाछी मोटरय्च्वना माइकिङ्ग याना वःगु सः ताल । खराचिया न्हपपं थें तिंस्वाका न्हाय्पं बिल । सर्गः थ्युगु बेसाभाः यात कया गृहिणी मिसा तय्गु देमाय् थाना जुलुस जुइगु जुया च्वन । ई मुनेगु थाय् फक्कं थुइका काल । काचा किचि हथाय् पथाय चाया जा थुइत स्वल । मचाखाचात थः भातयात जा जि नका पित छवया भुतू ज्या क्वचायका जुलुसय ब्वति काय्गु क्वछित लहनां ।
    लहनाचिया पालि तलं निसें पिहां वःगु तं यात वं जुलुसय् समाहित (ल्वाकछ्यात) यात । लहनां सहयागु ई तकया दुने यक्कों खं ध्वाथुइके धुंगु जुया च्वन । मुक्कं देया ख्वापा हिलेगु खःसा न्हूगु कथंया ह्यूपाःया निंति आन्दोलन, संघर्ष यायमानिगु वा चायकल । जुलुसय् वयागु हे सःतिस्सः व तस्सः जुया थ्वयाच्वन बेसाः भाः दंका ब्यू !!!!! हाकुबञ्जा तय्त कारवाही या !!!!!  

( मक्वाःगु भुुतूु सफू पाखें )