nepal life

पार्टीतलिसे जातीय अधिकारया खँ गुकथं ?

नेवा: अनलाइन न्युज – निश्चल | २०७४ पौष ८, शनिबार १६:५२:४९

बिजय कृष्ण श्रेष्ठ
जाति धकाः धइगु गुगुं न्हूगु खमखसें ऐतिहासिक रुपं विकसित मनूतय्गु ऐक्यताया रुप खः । दकलय् न्हापां ला थः हे जुइ, अनंलि थःपिनि छेजः वा परिवार जुइ, अनंलि थःथिति, गुथि इत्यादि जुइ, अनंलि जाति जुइ । जाति धइगु खँग्वःया शाब्दिक अर्थ जन्म खः । गथे कि न्हू बूपिं मस्तय्त नवजात शिशु धायेगु यानाच्वंगु दु । तर झीसं जाति धकाः धायेवं हे जन्मया आधारय् कायम जूगु मनूतय्गु खास समुदाययात थुइकेगु याः । सुं नं मनुखं थःगु पुर्खाया धर्म त्वःताः मेगु धर्मय् प्रवेश जुइफु, तर जातिया सवाल थुकथं जुइमखु ।
राष्ट्र धइगु जातिया हे छगू विकसित रुप जक खः । राष्ट्र धायेवं ब्यागलं हे भाषा व संस्कृति दुगु छगू जाति जूवनी । अले राष्ट्रयाके थःगु भूभाग दुगु राज्यसत्ता नं दइ । अथेजूगुलिं आपाःसिनं ‘राष्ट्र’ धायेवं हे देश वा राज्य धकाः थुइकेगु नं यानाच्वंगु दु । तर ‘राष्ट्र’ धइगु खँग्वः ब्यागलं भाषा संस्कृति दुगु मनूतय्गु पुचः खः । थ्व मनू व मनूतय्गु पुचःनाप स्वाःगु खँग्वः खः धाःसा देस धायेबलय् भूगोल व थाय् नाप स्वाःगु अले राज्य धइगु राज्यसत्तानाप स्वाःगु खँग्वःत खः ।

न्हूदया ज्याझ्वलय् सर्वोच्च नेता गणेशमान सिंहं न्ववाःगु खँ निसें झीसं बिचाः यानाः स्वयेफु । वय्कलं उबलय् नेवाःतसें ‘भाय्’ “भाय्” धकाः हाला च्वनेगु पलेसा थुलि हे मास प्रजातन्त्र हयेत लगे जूसा भाय्या समस्या अःपुक हे ज्यनी प्रजातान्त्रिक सरकारं हे जनताया ख“ न्यनी धकाः धयादिल ।
तर लिपा नेवाःत हे आन्दोलनय् कुहां वयाः पञ्चायत क्वःदल, बहुदल वल । तर रेडियो नेपालय् नेपालभाषां नं समाचार वःगु व प्राथमिक शिक्षा मांभासं ब्वंके दइगु व्यवस्था बाहेक मेगु छुं जुइमफुत । सर्वोच्च नेता गणेशमान सिंह स्वयम् हे थ्व ला ‘बाहुनवाद’ जुल धकाः सत्ताया विरोध यायेमाःगु अवस्था पिदन ।

थुकथं स्वयेगु खःसा विकसित जाति वा राष्ट्रया थःगु हे भूगोल दुगु छगू राज्य दइगु जुल धाःसा अन शासन–प्रशासन न्ह्याकेत जनतायात थःगु विचारधाराकथं नेतृत्व याइगु संगठित शक्तित हे राजनीतिक दलत जुल । थुकथंया परिचर्चां जाति व पार्टी दथुइया स्वापू गन थाय् लाक्क दइ धकाः स्वयेत अःपुइ ।
राजनीतिक पार्टीतय्त जनताया राजनीतिक प्रतिनिधि धकाः धायेगु नं याः । कम्यूनिष्ट पार्टीयात सर्वहारा वर्गया जनताया अग्रदस्ता वा प्रतिनिधि धकाः नं धायेगु यानावयाच्वंगु दु । जाति धकाः धायेबलय् परम्परांनिसें हे जन्मया आधारय् छगू राज्य दुने ऐक्यता कायम जुयाच्वंगु मनूतय्गु पुचः जुल ।
जाति नं राज्यया रुपय् दयाच्वंपिं व जुइगु आकांक्षा तयाच्वंपिं जनताया आम पुचः जुल धाःसा राजनीतिक दल नं राजनीतिया माध्यमं राज्यसत्तानाप थःपिं च्वनेगु निंतिं जुयाच्वंपिनि संगठन जुल । अथेजूगुलिं जाति व राजनीतिक दलया दथुइ छगू कथंया धेंधेंबल्ला व प्रतिपक्षता दइगु स्वाभाविक खः धाःसा म्हिगः राजतन्त्र जुयाः शासन चले याःपिं व आः राजनीतिक दलकथं शासनय् वनीपिसं नं थीथी जातितसें थःपिनिगु हे नेतृत्व स्वीकार यानाः अले थःपिनिगु पार्टीयात हे जातिया राजनीतिक प्रतिनिधिकथं स्वीकार यानाः न्ह्याकेत  स्वयाच्वंगु नं दु । थुकिं यानाः जाति व राजनीतिक दल धेंधेंबल्ला जक जुइगु मखु, घुलमिल जुइगु नं छगू स्थिति दु ।
थुकथंया हे परिस्थितिइ थुगु निगुलिं पक्षयात झीसं दुवाला स्वयेमाःगु अवस्था दु । नेपाःया हे धरातलय् च्वनाः स्वयेगु खत धाःसा ने.सं. १११०( वि.सं. २०४६) सालय् न्हूदया ज्याझ्वलय् सर्वोच्च नेता गणेशमान सिंहं न्ववाःगु खँ निसें झीसं बिचाः यानाः स्वयेफु । वय्कलं उबलय् नेवाःतसें ‘भाय्’ “भाय्” धकाः हाला च्वनेगु पलेसा थुलि हेमास प्रजातन्त्र हयेत लगे जूसा भाय्या समस्या अःपुक हे ज्यनी प्रजातान्त्रिक सरकारं हे जनताया ख“ न्यनी धकाः धयादिल ।
तर लिपा नेवाःत हे आन्दोलनय् कुहां वयाः पञ्चायत क्वःदल, बहुदल वल । तर रेडियो नेपालय् नेपालभाषां नं समाचार वःगु व प्राथमिक शिक्षा मांभासं ब्वंके दइगु व्यवस्था बाहेक मेगु छुं जुइमफुत । सर्वोच्च नेता गणेशमान सिंह स्वयम् हे थ्व ला ‘बाहुनवाद’ जुल धकाः सत्ताया विरोध यायेमाःगु अवस्था पिदन । थुकिइ मूलभूत रुपं पुलांपिं राज्य सञ्चालकतसें न्हूपिं मनूतय्त छ्यलाः थःगु एकात्मक सत्तायात बरकरार यानातःगु सीदत ।
तर झीसं थुकियात थुइके मफु । झीसं ला बहुदल वयाः नं छुं मजू धकाः धया, अनंलि संस्कृत भाय्या समाचार तयाब्यूबलय् झीत कांग्रेस जक मखु, एमाले नं मजिल । अनंलि गुलिखे नेवाःत माओवादीप्रति नं आकर्षित जुल ।

तर झीगु अनुभव नकारात्मक जूसां लोकतन्त्रय् हे जक झीसं झीगु सः तये दइगु व जनताया ख न्यनीगु सरकार वइगु, संगठित जुयाः राजनीतिइ हस्तक्षेपकारी भूमिका म्हिताः थःगु अधिकार स्थापित यायेफइगु खँ यात धाःसा झीसं अस्वीकार याये फइमखु । अथेजूगुलिं लोकतन्त्रय् जनताया सःया सुनुवाइ जुइमाःगु, जनतां थःगु हक अधिकारयात स्थापना यायेत राज्यसत्ताय् थःगु पहँच व सहभागिता सुनिश्चित जुयमाःगु खँत पिथनेमाःगु दु ।
मेखे कम्यूनिष्ट राजनीतिया दृष्टिं स्वयेबलय् नं महिला मुक्ति, दलित मुक्ति धाःथें जातीय मुक्ति नं वर्गीय मुक्तिलिसे स्वानाच्वंगु खँ खः । सामन्ती व्यवस्थां हे वास्तवय् थुकथं जाति, जनजाति, मिस्त व दलित, मधेशी आदियात उत्पीडनय् लाकूगु खः । छगू हे जातिया वर्चश्व थन कायम याःगु खः । थःगु वर्चश्वयात कायम यायेत मेमेगु जातिया मनूतय्त नं दलालया रुपय् छ्यलाः पुरस्कृत यानाच्वंगु खः । उकिं धात्थें हे सामन्ती सम्बन्ध चफुनाः समानताया आधारय् न्हूगु सम्बन्ध स्थापित यायेगु धइगु वर्गीय आन्दोलनया लक्ष्य खःसा महिला मुक्ति, जातीय मुक्ति, दलित मुक्ति व मधेशी मुक्तिया खँ ल्हानाच्वंपिसं नं वहे खँ ल्हानाच्वंगु खः ।

Categorized in बिचा: