nepal life

नेपाल संवत व राज्य

  • मल्ल के. सुन्दर

नेपाल संवत इतिहास खः । नेपाल संवतया प्रवर्तक शंखधर साख्वाः इतिहास खः । तर इतिहासयात स्वयेगु दृष्टिकोण समान मजू । अथेहे, अभिमत नं बिस्कं बिस्कं दु । संयुक्त राष्ट्रसंघया सदस्यता प्राप्त यायेधुंकाः राष्ट्रसंघ परिषद दुने नेपाल सरकारया पाखें दँय् दसं नेपाल दिवस न्यायेकीगु – म्हपूजाया न्हि अर्थात् नेपाल संवतया लसता लाकाः देय् निर्दलीय व निरंकुशया लिच्वलय् थ्व प्रचलन लिपा दित ।

सम्भवतः २०४० सालय् जुइमाः, ख्यालि कलाकार मदनकृष्ण श्रेष्ठया नेतृत्वय् येँनिसें विरगञ्जतक तःजिक मोटरसाइकल ¥यालीया ग्वसाः ग्वःगु खः । ग्वसाः खलःया नां खः– न्हूसतक पाकोय् च्वंगु लुमन्ति खलः खः । मोटरसाइकल ¥याली विरगञ्ज थ्यने न्ह्यः हे शिवपुरीइ पन । प्रहरी जत्थां जबरजस्ती उगु ¥यालीया सहभागी व मोटरसाइकलयात हिमालय आइरन कम्पनी कारखानाया कम्पाउण्ड दुने क्वचे यात । अंचलाधीश खः लक्ष्मण गुरुङ । उखे राजधानी बागमती अंचलाधीश कार्यालय नं ‘समन’ जारी यानाः कवि दुर्गालाल श्रेष्ठ व थुगु च्वसूया च्वमियात रत्नपार्क अंचलाधीश कार्यालयस नजरबन्द यात । सह अंचलाधीश बासुपासा केरकार याम्ह हाकिम खः । तत्कालीन प्रशासकपिनिगु तर्क खः, नेपाल संवत भिंतुना ¥याली मधेसय् दुहाँ वनकि पहाडी व मधेसी दथुइ साम्प्रदायिक दंगा जुइगु कारक जुइफु । राजदरबारया मूख्य सचिव खः, रञ्जन खनाल व संवाद सचिव चिरञ्जवी थापा । इमिगु विशेष निर्देशन छखे सरकारी संचार माध्यमय् नेपाल संवत सम्बन्धी समाचार प्रतिबन्ध जुल ।

मेखे, दरबारया छुं आसेपासे पाखें प्रत्रपत्रिका पाखें च्वसा च्वकाः नेपाल संवतया राष्ट्रिय मान्यता औचित्य मदु धैगु विचाः गोएबल्स शैलीपाखें अन्धाधुन्ध प्रचार अभियान न्ह्याकल । बसन्तपुरय् लक्ष्मीपूजाया न्हिइ दँय् दसं मास ¥याली याइगु याइ नेपाल संवतया न्हूदँया लसताय् । तर, उगु दँय् क्रेन व डोजर हयाः सरकारपाखें सहभागीपिनिगु मोटरसाइकल ल्ह्वनाः यंकल । सुथय् न्हापां बसन्तपुरय् मुंपिं सलंसः कार्यकर्ता गिरफ्तार जुल । उलि हे संख्याय् प्रहरी दमनं घाःपाः जुल । प्रधानमन्त्रीया मेचय् उबले मरिचमान सिंह खः । खँ २०४५ सालया खः ।

परिवर्तन व परिमार्जित दृष्टिकोण ः

मेगु दँ जनआन्दोलन सफल जुल । बसन्तपुरय् दँय् दसं ग्वसाः ग्वइगु नेपाल संवतया भिंतुना ¥याली, जुलस व आमसभाया प्रमुख अतिथिया रुपय् कृष्णप्रसाद भट्टराई झाल । वय्कःया मन्त्रिपरिषदया गृहमन्त्री योगप्रसाद उपाध्याय, बाणिज्य मन्त्री सहाना प्रधान, यातायात मन्त्री मार्शल जुलुम शाक्य व स्वास्थ्य मन्त्री मथुराप्रसाद श्रेष्ठया लिसें जमातय् उपस्थित जुल उगु लसताय् ।

२०५७ साल मंसीर २ गतेया मन्त्रिपरिषदया बैठकं नेपाल संवतया प्रणेता शंखधर साख्वाःया हैसियत राष्ट्रिय विभूतिया रुपय् दूगु स्वीकार यासें राष्ट्रिय विभूति घोषणा यात । पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डया प्रधानमन्त्रीया मेचय् च्वंगु दँ २०६५ तक थ्यंबलय् नेपाल संवतं राष्ट्रिय संवतया मान्यता प्राप्त यात । आखिर शंखधर साख्वाःपाखें प्रतिपादित नेपाल संवत थ्वहे खः । शंखधर नं थ्वहे खः । झी नेपाःमि व नेपाः नं वहे खः । तर, समय कालखण्डय् नेपाल संवत व शंखधर प्रति आत्मसात यायेगु प्रविधिइ तःधंगु अन्तर वल । नेपाल संवतया भिंतुना ¥यालीया प्रमुख अतिथिया रुपय् प्रधानमन्त्रीं ब्वति कायेगु यानाच्वंगु दु । थ्व दँय् नं थ्व क्रम जारी दु । तर अजूचायापुगु, गिरिजाप्रसाद कोइरालां उगु हे कार्यक्रमया मंचय् दनाः अभिभाषण यानाः भावुक जूगु घोषणा यानादीगु खः । – “नेपाःया गौरव व मौलिक संवत नेपाल संवतया तिथि थौंया दिनंनिसें जिं मेगुलि मच्वःसां जिगु लेटरप्याडय् प्रयोग यायेगु जुइ ।” तत्कालीन राजनीतिया उम्ह शीर्ष व्यक्तिपाखें सार्वजनिक स्थलय् जूगु थ्व उद्घोष कार्यान्वयन धाःसा गुबलें मजुल ।

माधवकुमार नेपालं प्रधानमन्त्रीया रुपय् बसन्तपुरय् भिंतुना सभाय् दनाः नेपाल संवतयात कयाः अध्ययन अनुसन्धानया लागि आयोग दयेकेगु व आयोगया सुझाव अविलम्ब कार्यान्वयन यायेगु प्रतिबद्धता जाहेर याःगु खः । आयोग ला दयेकल, तर सुझाव कार्यान्वयन सिन्का तकं त्वःमधुल । उगु दँ नेपाल संवतया भिंतुना ¥यालीया आमसभा स्थल बसन्तपुर मखु, खुल्लामञ्चय् थ्यन । प्रधानमन्त्रीया रुपय् डा. बाबुराम भट्टराई न्हूगु पहः बिइकथंया कुतः यानाः नेपालभाषां सम्बोधन यात । न्ह्यथनेबहःगु खँ, नेपाल संवत सम्बन्धी अध्ययन अनुसन्धानया लागि राज्यपाखें छगू प्रतिष्ठान संचालन यायेगु व उकिया नितिं आकर्षक रकम कोषया लागि सरकारं उपलब्ध याकेगु । तर वय्कःया कार्यकाल क्षणिक जुल । थुगु बचं खुल्लामञ्चया फसं पुइकाः यंकल ।

न्हापांगु संविधान सभाया निर्वाचनपाखें तःधंगु दल जुइत ताःलाःगु नेकपा माओवादीया अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल प्रचण्ड बहुमतया रुपय् प्रधानमन्त्री जुइत ताःलात । वय्कलं नं नेपाल संवतया भिंतुना सभाय् मेपिनिगु सिबें फरक उद्घोष व दृढता क्यनाः नेपाल संवतया महत्व अंगीकार यासें नेपाल संवत नेपाःया राष्ट्रिय संवतया रुपय् मान्यता प्रदान यात । आधिकारिक रुपं उकिया घोषणा नं यात । तर थ्वया लिपाया नेतृत्व याःगु सरकार व थ्वया लिपाया मन्त्रिपरिषदं राष्ट्रिय संवतया मान्यताया ब्यावहारिक परिणति छु खः ? थ्व गुबलें स्पष्ट मयाः । उकथं ब्यवहार मयाः ।

थुइकाः व ब्यवहार ः

न्हापांनिसें थौंतकया यथार्थ धैगु थुइके मफूगुया कमी खः । उकिया प्रतिफल खः – ब्यवहारिक पक्षय् खनेदूगु अलमल । राज्यया दृष्टिकोण यक्व परिमार्जित जुइधुंकूगु दु । तर, स्पष्ट जुइमाःगु पक्ष अझ नं दनि । सार स्वरुपय् नेपाल संवतं कःघाःगु ऐतिहासिक, सामाजिक, सांस्कृतिक व कार्यान्वयनया पक्ष हे खः । ऐतिहासिका पक्ष मालेगु लागि अध्ययन अनुसन्धान यायेगु याकेगु, राज्यया भूमिका गय् गथे जुइमाः व स्पष्ट जुइमाः । अभौतिक सम्पदाया रुपय् झिंछसः दँ न्ह्यःनिसें स्थानीय जनसमुदाय दथुइ जीवन्त जुयाच्वंगु नेपाल संवत लिसे स्वाःगु संस्कार, संस्कृति, रीति, परम्परा, नखःचखः, पर्वया संरक्षण सम्बद्र्धनया दायित्व छु खः ? सरकारी पक्षं आः किटान यायेमाः । वसिबें नं महत्वपूर्ण खँ, राष्ट्रिय संवतया मान्यता प्रदान याःगु राष्ट्रिय स्तरया थ्व संवतयात गुकथं ब्यवहारय् छ्यलेगु खः, सरकारी स्तरपाखें नीति दयेकेमाःगु आवश्यकता दु । प्रधानमन्त्री प्रमुख अतिथिया रुपय् जनताया न्ह्यःने दनाः भावुकतावस दंगु लोकप्रियता व भोट बैंकयात ह्ययेकेगु कथंया चाकुगु शब्दया प्रयोग आः गुगु नं कथंया औचित्य मदु ।

छगू महत्वपूर्ण पक्ष नेपाल संवत छखे इतिहास खः । मेखे लिपांगु कालखण्डय् थुकिया पक्षय् खनेदूगु व्यापक लोक अभिमत थुकिया मत विभाजन जुइफइमखु । तर यथार्थय् नेपाल संवतया सम्वतसर छगू ऐतिहासिक घटना खः । तत्कालीन उगु अवस्थाय् छुं उथलपुथल जुल । स्वंगू शताब्दीसिबें पुलांगु लिच्छवीवंशया सत्ताक्रम भंग जुल उगु हे इलय् । थ्वया लिपा हे विशाल नगर केन्द्र दूगु नेपाल मण्डलया प्रशासकीय केन्द्र मेथाय् स्थानतरण जुल । व मानदेवं प्रचलनय् हःगु संवत त्याग यानाः नेपाल संवत प्रचलनया सुरु जूगु खः । किंवदन्ती जक मखु, बंशावली अले प्राप्त जूगु ऐतिहासिक दस्ताबेजं नं धाइ, नेपाल संवतया प्रचलन शंखधर साख्वाः नं आर्जन याःगु नीजि सम्पतिपाखें देय् न्यंकं गय् गथे आर्थिक रुपय् पीडित जनतात दु, उमिगु त्यासा मोचन यानाः याःगु पवित्र कार्यया सम्मानय् जूगु खः । त्यासा मोचनया लुमन्तिइ न्हूगु संवतया प्रचलन जूगु खः । छम्ह सामान्य मनू, नीजि सम्पति सोजनतय्गु आर्थिक मुक्तिया नितिं छ्यलाः न्ह्यलुवाः जुइगु चीधंगु घटना मखु । उगु घटनाय् शंखधरया हृदय दानशीलता व उद्धारचित्तया स्पष्ट याः । छगू अर्थं शंखधरं याःगु अटुलनीय लोककल्याणकारी ज्या खः । लोककल्याणया ज्याया सन्दर्भय् थौंकन्हय् नेपाली समाजं नं रोटरी क्लब, लायन्स क्लब, जेसिज, रेडक्रस सोसाइटी आदिया चर्चा जुइगु याः ।

पाश्चात जगतया पहः कथं नेपाली समाजय् नवीनतम अभ्यास खः थ्व । उकी मध्ये थकालीगु लोककल्याणकारी संस्था खः, रेडक्रस सोसाइटी, जेन हेनरी डुनट्पाखें स्थापित । गुकिया इतिहासया निगू दशकसिबें पुलां मजुनि । तर थःगु हे देय्या सपूत शंखधर साख्वाः नं झिंछसः दँ न्ह्यः लोककल्याणकारी ज्याया छगू अनुपम दृष्टान्त स्थापित यायेधुंकूगु खः – सोजनतय्गु त्यासा मुक्त याना । थुगु अर्थय् शंखधरया ज्या विश्वय् हे लोककल्याणकारी ज्याय् दकले न्ह्यःने लाः । शंखधर विश्वया लागि हे लोककल्याणकारी अभियानया अग्रज खः । सरकार, राज्यया प्रतिनिधिं थ्व तथ्ययात अन्तर्राष्ट्रिय जगत तक थ्यंकेगु राष्ट्रिय संवाहक जुइमाःगु आवश्यकता दु । राष्ट्रसंघया मञ्चय् थुगु ऐतिहासिक धरोहरया यथार्थ न्ह्यब्वयेगुलि सक्षम जुइमाः । नेपाःया धरतीइ सन्तति सिद्धार्थ गौतमयात राष्ट्रसंघ व विश्वं शान्तिया अग्रदूतया रुपय् अंगीकार याःगु दु ।

आः लोककल्याणकारी अग्रज अभियन्ताया रुपय् नेपाःया सुपुत्र शंखधर साख्वाःयात स्थापित यायेगु थौंया दायित्व खः । राज्यं शंखधरयात राष्ट्रिय विभूतिया रुपय् सम्मान प्रदान व नेपाल संवत राष्ट्रिय संवतया रुपय् ब्यूगु मान्यता उबले जक बास्तविक अर्थ जुइ ।

(ने.सं. ११३७ कौलागा चःह्रे, नागरिक न्हिपती पिदंगु नेपालभाषां अनुवाद यानाः न्ह्यब्वया –सं.)