nepal life

थौं विश्व मधुमेह दिवस

नेवा: अनलाइन न्युज | २०७४ कार्तिक २८, मंगलबार १०:४४:१२

मधुमेह (डाइबिटिज्)या हुनिं प्रत्येक झिम्ह मध्ये छम्ह मिसा मधुमेहया ल्वगि जुयाच्वंगु धाःगु दु ।

अन्तर्राष्ट्रिय मधुमेह संघया कथं हलिंन्यंकं १९९ लख मिसा मधुमेहपाखें ग्रसित जुयाच्वंगु तथ्यांक दु ।

प्रत्येक न्याम्ह मध्ये निम्ह मिसा प्रजनन उमेर समूह अन्तर्गत दूगु व मधुमेह मिसातय्के मृत्युया मू कारण मध्य गुगूगु कारण जूगु चिकित्सकपिनिगु धापू खः ।

तिलगंगा आँखा अस्पतालया मिसा ल्वय् विशेषज्ञडा. रबा थापा मधुमेहपाखें म्हगःया मेमेगु ब्वय् लिच्वः लाकूथें हे मिखाय् नं लिच्वः लाकीगु खँ धयादी ।

डा. थापां डायबेटिक रेटिनेप्याथी मधुमेहया जटिलता मध्ये छगू मू अवस्था जूगु व मधुमेह जूपिं नीदँय् न्हापांगु कथंया थ्यंमथ्यं फुक्क व निगूगु कथंया मधुमेहलय् थ्यंमथ्यं निगू तिहाइ ल्वगिया मिखाया पर्दा अर्थात् रेटिनाय् लिच्वः लायेधुंकीगु धयादी ।

वय्कः डा. थापां धयादी, “मिखाया पर्दाय् लिच्वः लाकूसां नं उकिया लक्षण तत्काल हे खनेमदयेफु । मधुमेहपाखें मिखाया पर्दाया रक्तकोशिकातय्के लिच्वः लाकाः पर्दाया रक्तसंचारय् लिच्वः लाकी, गुकिं यानाः पर्दाया दृष्टि केन्द्रय् सुजन व रक्तश्राव जुयाः दृष्टि कमजोर जूवनी ।”

संसारय् मुक्कं अन्धोपना मध्ये ४.८ प्रतिशत अन्धोपना थ्वहे डायबेटिक रेटिनापेथीया हुनिं जुइगु, मिखाय् मधुमेहपाखें लाकीगु लिच्वःबारे जनचेतनाया अभावं यानाः ल्वगिपिं अतिकं लिपा लाक्क अस्पताल वइगु यानाच्वंगु डा. थापायाके अनुभव दु ।

उकिं, सकल मधुमेहपाखें ग्रसित मिसापिन्सं मधुमेहया माःगु व्यवस्थापन व स्वास्थ्य स्थितिइ सुधारया नितिं दंगु, सर्वसुलभ व स्वास्थ्य शिक्षाय् समान पहुँच जुइमाःगुलि बः ब्यूगु दु ।

थुगु दँ ‘मिसा व मधुमेहः स्वस्थ भविष्य झीगु अधिकार’ धैगु नाराया लिसें नोभेम्बर १४ या दिं मंगलवाः विश्व मधुमेह दिवस न्यायेकूगु खः ।

मधुमेहया हुनिं ३८.५ प्रतिशत ल्वगिया मिखाय् लिच्वः लाइगु खनेदूगु विश्व स्वास्थ्य संगठनया तथ्यांकं क्यनातःगु दु ।

मधुमेह जूपिं २० दँय् न्हापांगु कथंया थ्यंमथ्यं फुक्क व निगूगु कथंया मधुमेहलय् थ्यंमथ्यं निगू तिहाइ ल्वगिया मिखाया पर्दा अर्थात् रेटिनाय् लिच्वः लायेफूगु चिकित्सकपिन्सं धाःगु दु ।

नेपालय् आः ९ लखसिबें अप्वः मनूतय्के मधुमेह जूगु अनुमान याःगु दु । विश्व स्वास्थ्य संघया कथं हलिमय् प्रत्येक १० सेकेण्डय् छम्ह मनू मधुमेहया ल्वगि जुयाच्वंगु दुसा छम्हसिबें अप्वःया मधुमेहजन्य ल्वय्या समस्याया हे हुनिं सिनाच्वंगु दु ।

विश्व मधुमेह महासंघया कथं सन् २०१५ स हलिंन्यंकं दुने ५० लख मूनया मधुमेह ल्वय्या हुनिं ज्यान वंगु दु ।

मधुमेह ल्वय् विशेषज्ञ डा. ज्योति भट्टराइ मनूया जीवनशैलीइ वःगु ह्यूपाः, गथेकि चाकुगु नयेगु यानाच्वंपि? अप्वः चिस्वाः वःगु नसा नइपिं, चिल्लो दूगु नसा नइपिं, अत्यधिक कार्बोहाइड्रेट दूगु नसा नइगु हुनिं अप्वः ल्ह्वनीगु व उकिं हे यानाः मधुमेहपाखें महामारीया रुप काकां वनाच्वंगु धयादीगु दु ।

डा. ज्योतिं नेपाःलिसें दक्षिण एसियाली मुलुकय् नयेत्वनेगुलिं प्राथमिकता कयाच्वंगु व अस्वस्थकर नसाज्वलंया हुनिं मधुमेहपाखें तःधंगु रुप कयाच्वंगु धयादीगु दु । वय्कलं धयादी, “मधुमेहया भयावह स्थिति ब्वलनाच्वंगु दु । झीपिं मधुमेह जुइगु विश्वया निगू तःधंगु देय् चीन व भारतया दथुइ च्वनाः च्वनागु दु । उकिं नं झीत ल्वय्पाखें बचेजुइत हाथ्याः अप्वयेकाः च्वंगु दु व बियाच्वंगु दु ।”

नेपालय् खासयानाः दकले अप्वः लिच्वः ल्ह्वंपिं व शारीरिक व्यायाम म्हो जक याइपिंके मधुमेह ल्वय् खनेदूगु दु ।

थुकिं मिखा जक मखु लिपा वनाः मनूया महत्वपूर्ण ब्वयात ज्याख्यलय् मवइगु यानाबिइ । गथेकि, हृदयरोग, मस्तिष्कघात, अन्धोपना व पक्षघात याकेगु बाय् जलास्यँ (मिर्गौला) पाखें ज्या यायेमफइगु व नुगःचुइ समस्या हयेफइगु आपालं सम्भावना दु । उकिं व्यक्तिगत खँय् ध्यान बिइमाःगु चिकित्सकपिनिगु सुझाव खः ।

डा. ज्योति भट्टराईया कथं ‘स्वस्थ नसाज्वलं नयेगु व चिनी अप्वः दूगु नसाज्वलंयात नियन्त्रण यायेगु, झीसं प्रोटिनयुक्त, रेसादार नसाज्वलं माःकथं जक नयेगु याःसां नं मधुमेह ल्वय् थाइगुपाखें आपालं म्हो जुइ ।’ न्हिथं ३० मिनेट व्यायाम यायेबलय् वयस्कपिन्त तौल नियन्त्रण यायेत ग्वाहालि जुइ ।

सरकारं मचाखाचापिन्त लिच्वः लाकेत दयेकातःगु बजारिया नसाज्वलंपाखें नियन्त्रण यानाः मधुमेहया जोखिम नियन्त्रण यायेगु ज्या हयेत नं आवश्यक जूगु दु । अव्यवस्थित, नसाज्वलखय् लेबल तयामतःगु वस्तु मिइगुलि प्रतिबन्ध तयेमाः ।

म्हुतु सुख्खा जुइगु, पिसाब जुयातुं च्वनीगु, यक्व नये पित्याइगु, तौल म्हो जुइगु, घाः लाकेत आपालं ई काइगु, ल्हाःतुति पीसे च्वनीगु, देनेगु बाय् गले जुइगु थेंजाःगु लक्षण खनेदःसा तुरुन्त हे जाँच याकेत आवश्यक जू ।
मधुमेह ल्वय्या रोकथामबारे जनचेतना ब्वलंकेगु आज्जुया लिसें सन् १९९१ स विश्व स्वास्थ्य संगठन व अन्तर्राष्ट्रिय मधुमेह महासंघं नोभेम्बर १४ तारिखयात विश्व मधुमेह दिवसया रुपं न्यायेकाः वयाच्वंगु खः ।

Categorized in अन्तर्राष्ट्रिय