nepal life

तत्काल निर्माण मजुइगु जुल बामगठबन्धनया सरकार !

नेवा: अनलाइन न्युज | २०७४ मङ्सिर २९, शुक्रबार ११:२५:५८

प्रतिनिधिसभाया लिपांगु परिणाम घोषणा यायेत संवैधानिक व कानूनी पंगः खनेदःवःगु दु । प्रतिनिधिसभा व प्रदेशसभा दुजःया नितिं मंसीर १० व २१ गते जूगु निर्वाचनया प्रत्यक्षपाखे मत परिणाम सार्वजनिक जूसां नं समानुपातिकपाखेया गणना जुयाच्वंगु दु ।

तर गणना क्वचायेधुंकाः दलतसें काःगु मत प्रतिशतया आधारय् सिट निर्धारण यायेमाःगु निर्वाचन आयोगं मिसा कोटाया सिट ल्याः क्वःछिइत राष्ट्रिय सभाया परिणाम स्वयेमाःगु जानकारी ब्यूगु दु । राष्ट्रिय सभा दुजः निर्वाचन सम्बन्धी कानून अभावय् राष्ट्रिय सभा निर्वाचनया तिथि अन्यौल जुयाच्वंगु दु ।

प्रमुख निर्वाचन आयुक्त अयोधीप्रसाद यादवं धयादी, ‘संविधान व कानून कथं प्रतिनिधिसभाया समानुपातिक कोटाय् सिट काःगु दलं प्रतिनिधित्व याकेमाःगु मिसा सिट ल्याः तय यायेत राष्ट्रिय सभाया परिणाम आवश्यक जू । थ्व संवैधानिक व कानूनी व्यवस्थाबारे जिमिसं न्हापा हे दलतय्त जानकारी बियागु खः ।’

संघीय संसदय् १ तिहाई मिसा प्रतिनिधित्व सुनिश्चित यायेत प्रतिनिधिसभाया प्रत्यक्षपाखे व राष्ट्रिय सभाय् अपुग जुइगु ल्याः प्रतिनिधिसभाया समानुपातिक कोटापाखें क्षतिपूर्ति बिइमाःगु संवैधानिक व्यवस्था दु ।

संविधानया धारा ८४ या उपधारा ८ स न्ह्यथनातःगु दु, “थुगु भागय् मेथाय् न्ह्याग्गु च्वयातःगु जूसां नं संघीय संसदय् प्रतिनिधित्व याइगु प्रत्येक राजनीतिक दलपाखें निर्वाचित कुल दुजः ल्याःया १ तिहाई दुजः मिसा जुइमाः ।

अथेहे निर्वाचित यायेबलय् उपधारा २ या खण्ड क, प्रतिनिधिसभाय् प्रत्यक्ष निर्वाचित १६५ व धारा ८६ या उपधारा २ या खण्ड क कथं निर्वाचित दुजःपिं प्रदेशसभा दुजः व स्थानीय दलया प्रमुख–उपप्रमुख दूगु निर्वाचक मण्डलपाखें निर्वाचित जुइगु राष्ट्रिय सभाया दुजः मध्ये छुं राजनीतिक दलया १ तिहाई मिसा दुजः निर्वाचित जुइमफुसा उज्वःगु राजनीतिक दलं उपधार १ या खण्ड ख कथं दुजः प्रतिनिधिसभाय् समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीपाखें वइगु ११० निर्वाचित यायेबलय् थःगु दलपाखें संघीय संसदय् निर्वाचित जुइगु कुल दुजःया कम्तीइ १ तिहाई मिसा दुजः जुइगु कथं निर्वाचित यायेमाः ।”

संविधानसभापाखें रुपान्तरित व्यवस्थापिका संसदं दयेकूगु प्रतिनिधिसभा दुजः निर्वाचन ऐनय् नं प्रतिनिधिसभाय् प्रतिनिधित्व जुइगु मिसाया सिट ल्याःयात संघीय संसदया च्वय् च्वंगु सदन राष्ट्रिय सभालिसे स्वानाच्वंगु दु । उगु ऐनया दफा ६० या उपदफा ४ य् देय् न्यंकं दलं काःगु समानुपातिक मतया आधारय् काइगु सिट ल्याः निर्धारण यायेधुंकाः निर्वाचन आयोगं उज्वःगु दलया पाखें संघीय संसदय् प्रतिनिधित्व याइगु कुल दुजः ल्याःया ३३ प्रतिशत मिसाया प्रतिनिधित्व जुइकथं समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीया पाखें निर्वाचित यायेमाःगु मिसाया ल्याः तकं एकिन यानाः सम्बन्धित दलयात जानकारी याकेमाःगु न्ह्यथनातःगु दु ।

राष्ट्रिय सभाया निर्वाचन न्ह्यःहे प्रतिनिधिसभाया समानुपातिक कोटाय् मिसाया नितिं छुटेयायेमाःगु ल्याः निर्धारण याये फइ बाय् मफइ धैगुलि संवैधानिक कानूनया विज्ञपिनिगु तकं समान धारणा मदु । संविधानविद् पूर्णमान शाक्यया कथं प्रत्येक दलं संघीय संसदय् ३३ प्रतिशत मिसा सहभागी याकेमाःगु बाध्यात्मक व्यवस्था कार्यान्वयनया नितिं राष्ट्रिय सभा निर्वाचन परिणाम घोषणा लिपा जक निर्वाचन आयोगं प्रतिनिधिसभाया समानुपातिकपाखें सिट बाँडफाँड यायेफइ । भाजु शाक्यं धयादी, “राष्ट्रिय सभाय् छु दलया पाखें गुलि दुजः निर्वाचित जुइ धैगु न्हापां स्वयेमाः ।”

संवैधानिक कानूनया मेम्ह ज्ञाता भीमार्जुन आचार्य धाःसा समावेशी प्रतिनिधित्व सम्बन्धी छुं व्यवहारिक समस्याया हुनिं न्हापा राष्ट्रिय सभा निर्वाचन यायेफइगु जूसां नं वसिबें न्ह्यः हे प्रतिनिधिसभाया लिपांगु परिणाम घोषणा यायेत संवैधानिक व कानूनी पंगः मदूगु धयादी ।

वय्कलं धयादी, “५९ म्ह दुजःया राष्ट्रिय सभाय् कम्ती नं २२ म्ह मिसा निर्वाचित जुइगु संवैधानिक ग्यारेन्टी द हे दु । प्रतिनिधिसभाय् ३३ प्रतिशत मिसा थ्यंकेत प्रत्यक्षपाखें अपुग ल्याः तकं क्षतिपूर्ति जुइकथं निर्वाचन आयोगं समानुपातिक सिटया कोटा निर्धारण यायेत संविधान व कानूनं बाधा याइमखु ।”

संविधानया धारा ८६ कथं राष्ट्रिय सभाय् प्रत्येक प्रदेशपाखें कम्ती नं स्वम्ह मिसा, छम्ह दलित, छम्ह अपांग बाय् अल्पसंख्यक लिसें च्याम्ह–च्याम्ह निर्वाचित जुइसा राष्ट्रपतिपाखें मनोनित जुइगु स्वम्हय् नं छम्ह मिसा अनिवार्य जू । २७५ दुजःया प्रतिनिधिसभाया प्रत्यक्षपाखे घोषित १६५ सिटया लिपांगु परिणाम कथं खुम्ह जक मिसा विजयी जूगु दु । आचार्यया धापूयात आधार मानेयायेबलय् दलतसें समानुपातिकपाखेया ११० सिटमध्ये कम्ती नं ८५ म्ह मिसा ल्ययेमाः ।

संवैधानिक पंगः व राजनीतिक विवादया हुनिं समानुपातिक सिट बाँडफाँडय् ढिलाइ जूसा उकिया लिच्वः न्हूगु सरकार गठनय् लाइ । बरिष्ठ अधिवक्ता शाक्यया कथं प्रतिनिधिसभाया लिपांगु परिणाम वयेधुंकाः सरकार गठन प्रक्रिया न्ह्याइ ।

भाजु शाक्यं धयादी, “सरकार गठनया नितिं संसदया अधिवेशन च्वनेमाःगु संवैधानिक बाध्यता मदु । संक्रमणकालीया प्रधानमन्त्री ल्ययेगु लिसें आपालं ज्या संसदयात जिम्मा ब्यूगु हुनिं न्हूगु सरकार दयेकेत नं संसदया अधिवेशन च्वनेमाः कि धैगु भ्रम ब्वलंगु खः ।”

संविधानया धारा ७६ या उपधारा १ य् राष्ट्रपतिं प्रतिनिधिसभाय् बहुमत प्राप्त संसदीय दलया नेतायात प्रधानमन्त्री नियुक्त यानाः निजया अध्यक्षताय् मन्त्रिपरिषद् गठन जुइगु व्यवस्था दु । संविधानया धारा ७६ या उपधारा २ स प्रतिनिधिसभाय् छुं नं दलया स्पष्ट बहुमत मदूगु अवस्थाय् निगू बाय् निगू सिबें अप्वः दलतय्गु समर्थनय् बहुमत प्राप्त यायेफइगु नेतापिन्त राष्ट्रपतिं प्रधानमन्त्री पदया नियुक्त यायेगु व्यवस्था दु । प्रत्यक्षपाखे घोषित परिणाम व समानुपातिकपाखे दलतसें काःगु मतयात स्वयेबलय् संक्रमणकाल अन्त्य लिपाया न्हापांगु सरकार थ्वहे संवैधानिक व्यवस्था कथं गठन जुइ ।

(ने.सं. ११३८ मंसीर २९ गते कान्तिपुर न्हिपती पिदंगु बुखँ)

Categorized in पत्रपत्रिका