nepal life

जिगु जन्मनिसें इहिपातक – रामशेखरया नुगः खँ

वि.सं. १९९४ साल। देशय् तःभुखाय् ब्वःगु प्यदँ फुत। भुखाय्या ताण्डव नं शान्त जुल। बरु जहाँनिया राणा शासन विरुद्धया सः तच्वया वयाच्वन। थ्वहे इलय् नेपाः देय्या ख्वप देशय् इनाचो नांयागु छगू त्वालय् अबु शेरबहादुर व मां मोहनमाया नकःमिया कोखय् छम्ह मचा जन्म काःवल। उगु इलय् इमि थःगु छेँ दनाच्वंगु खनि। थथे न्हूगु छेँ दयेकाच्वंगु इलय् जन्म काःवःम्ह जूगुलिं इमिसं थः काय्या नां न्हू छेँ दां धकाः छुइगु मति तल। तर न्हू छेँ दां धकाः छुइबले सकसियां न्हुछेचा न्हुछेचा धकाः धाइगु जुल धकाः मतिवःबले इमिसं मचाया नां हिलेगु बिचाः यात। उगु थुगु नां तया स्वल। तर चित्तबुझे मजू। तःबाःम्हेसियागु मनय् व मचायागु नां राम धकाः छुइगु मति वल। राम धकाः नां छुल धाःसा थःपिं बु¥हा जुइबले “ए रामचा ! ए रामचा !” धकाः जक सःतूसां राम नांयाम्ह द्यःया नां काःगु जुया थःपिं तरे जुइ ला धइगु मति लुल खनि। अले इमिसं व मचाया नां रामशेखर धकाः छुत। व मचा जि हे खः। जिगु हे नां रामशेखर खः।

 " जिपिं नकःमि जूगुलिं जिमिगु पुर्खौली लजगाः धइगु नँया ज्या सनेगु हे खः। नँया हलंज्वलं दयेकेगु हे खः। "

जिगु जन्म वि.सं. १९९४ जेष्ठ कृष्ण पक्ष षष्ठी खुनु ख्वपया इनाचो त्वालय् जूगु खः। जिम्ह अबु शेरबहादुर नकःमि ख्वपयाम्ह हे। मां मोहनमाया धाःसा येँय् भुइजःसि वनेगु लँपुइ लाःगु चपली गांयाम्ह खः। थुकथं थः पाजुपिनिगु छेँ तापाःगुलिं जि पाजुपिन्थाय् उलि वने मखं। जिपिं नकःमि जूगुलिं जिमिगु पुर्खौली लजगाः धइगु नँया ज्या सनेगु हे खः। नँया हलंज्वलं दयेकेगु हे खः। नँया ज्या धइगु तसकं थाकुगु ज्या खः। अथे जूगुलिं जिमि बाज्यापिसं थः मस्तय्त मेगु हे ज्याय् छ्यलेगु बिचाः यात। तर छु ज्याय् छ्यलेगु धइगु उहः धाःसा कायेमफुत। छक्व जिमि बाज्या सक्वय् थः पाजुपिन्थाय् वंगु जुयाच्वन। अन पाजुपिं वसः सुइगु लजगाः यानाच्वंगु खनाः बाज्याया नुगः नं थुखेपाखे हे क्वसात। अले थः मस्तय्त वसः सुइगु ज्याय् हे लगे यायेगु मति तल। अले सक्वय् हे च्वनाः वसः सुइगु सयेकल। अबाय्ति विशेष याना लं सुरुवा सुइगु चलन। कोत सुइगु चलन। जिम्ह बाज्यां अन हे च्वनाः कोत सुइ सयेकल। कोतय् ल्हाः ब्वात। थः काय्पिन्त नँया ज्या मयाकेगु निंतिं कोत सुइगु हे स्यन। जिम्ह अबु शेरबहादुरं कोत सुइगु ज्या बांलाक हे लानाकाल। ज्या नं बांलाक हे न्ह्याकल। इमिसं सुइगु कोतया तारिफ नं जुल। अले कोत सुइकः वइपिं अप्वया वल। ख्वप देशया ततःधंपिं मनूत तकं कोत सुइक वयेगु याना हल। ख्वपय् च्वंगु मिलिट्रीतय्गु गुल्मया हाकिमत तकं अन कोत सुइकः वयेगु याना हल। इमित कर्साब जर्साब छु छु धाइगु खः व ला मस्यू। अज्यापिं दक्व जिमिथाय् छेँय् कोत सुइकेत वइगु।

" जिमि अबुपिसं चानातःगु कोतय् ताका तया बीगु। कोत सुइ सिधल कि स्त्री तयेत स्त्री क्वाका बीगु। उलि जक यायेगु खः। "

कोत सुया वइगु ज्यालां हे जिमिगु परिवार चले जुयाच्वन। जिमि अबुं जिमित गबले मगाः मदु धका नुगलय् तयेके मब्यू। फुथेंचाःथें नका त्वंका तल। पुनेगु खँय् धाःसा आः थौंकन्हय् थें मखु। न्ह्यागुसां ज्यू। पुलिइ ह्वगंसां ज्यू। जिमिथाय् कोत सुइक वइपिं लिसे जिमि अबुया खँ ब्याः। सः स्यूपिं नाप संगतका जिमि बाया। इपिं जिमिथाय् कोत सुइकेत वइगु इलय् इमिसं जितः नं अन ज्या यानाच्वंगु खनिगु जुयाच्वन। अले इमिसं मस्तय्त नं थथे ज्या याका तयेगु ला ? इमित ला आखः ब्वंकेमाः धाइगु। जिं यायेगु ज्या धइगु उलि थाकुगु ज्या नं मखु। जिमि अबुपिसं चानातःगु कोतय् ताका तया बीगु। कोत सुइ सिधल कि स्त्री तयेत स्त्री क्वाका बीगु। उलि जक यायेगु खः। जितः स्यना ब्यूगु ज्या नं उलि हे जक खः। सयेका कयागु नं उलि हे खः। जितः चायेगुचीगु नं मस्यं। चायेचिइ नं मसः। जितः ला आखःइखः ब्वंकाः जागिरजिगिर नकेगु बिचाः खनि। उकिसनं जिमिथाय् वसः सुइकः वइपिं ततःधंपिं मनूतसें मस्तय्त ला आखः ब्वंकेमाः धकाः ग्वाका थकीगुलिं याना जि छम्हेसित आखः हे ब्वंकेगु क्वःछित। जिमि दाजुयात नं आखः मब्वंकू। किजायात नं मब्वंकू। जितः हे जक ब्वंके छ्वल।

 "अय्सां जिमि अबुं जिहे छम्हेसित जक आखः ब्वंकल। सायद जि छम्हेसित जागिर नकेगु बिचाः जुइमाः।"

जितः क ख ग स्यंम्ह जिम्ह तःबाः खः। तर जिमिथाय् छेँय् च्वंपिनि थःगु हे लजगाया हुनिं याना लिमलाः। अथे जुया गुरुपिन्थाय् आखः ब्वंके छ्वइगु। उगु इलय् चन्दन ब्यांजु धइम्ह छम्ह गुरु दु। गुरुया छगू पसः दु। दुरु मीगु पसः। पसलय् च्वंच्वं हे आखः म्हसिके बियाच्वनी। ब्वनेसःपिन्त चाणक्य नीति ब्वंके बी। अमर कोश ब्वंके बी। भचाभचा आखः ब्वने सये धुंकाः ख्वपया लाय्कूया नापसं च्वंगु श्रीपद्म हाइस्कूलय् वना छगू क्लासय् वनाः ब्वंवना। स्वंगू क्लासतक अन हे ब्वना। प्यंगू क्लास ला ब्वने हे मखं। संगत स्यंपिंलिसे जुल। पासापिं नं अय्लाः त्वनीपिं लाना च्वन। जिं नं पासापिं लिसेलिसें अय्लाः त्वना हया। श्री पद्म हाइस्कूलया नां न्हापा मेगु हे खः। व नां जितः लुमं मजू। तर लिपा वना तिनि श्री पद्म हाइस्कूल धकाः नां छूगु लुमं। अन आखः ब्वंकीपिं छम्ह निम्ह टिचरतय्गु नं नां लुमं। गथेकि अखण्ड प्रसाद धौभडेल, मदनलाल मार्साप, जगतबहादुर मार्साप अले भवानी मिश्र। वय्कःपिं नांजाःपिं टिचरत खः। तर थ्व स्कूल थौंकन्हय् थें लाय्कुलिइ मखु, तापालाछीका। राजनीतिया खँ ल्हायेगु खःसा उगु इलय् प्रधानमन्त्री जुद्ध शम्शेर खः। प्रजातन्त्र हयेगु निंतिं आन्दोलन शुरु जुइ धुंकल। अय्सां जुद्ध शम्शेरं आखः चाहिं ब्वंके ब्यू। जुद्ध शमशेरया सरकारय् ज्या याइपिं मिलिट्रितय् मस्त नं आखः ब्वनीपिं जुइ धुंकल। जिमि अबुया नुगलय् तकं मस्तय्त आखः ब्वंकेमाः धइगु खँ ब्वलने धुंकल। अय्सां धुकुया ल्याःचाः दथुत्वाथय् जक लानाच्वंपिं परिवार जूगुलिं जिमिगु छेँया धुकू गबले जाया वःगु नं मस्यू गबलें प्वना वंगु नं मस्यू। अय्सां जिमि अबुं जिहे छम्हेसित जक आखः ब्वंकल। सायद जि छम्हेसित जागिर नकेगु बिचाः जुइमाः।

" सत्याग्रहया झ्वलय् त्वाःत्वालं निम्ह निम्ह यानाः क्रान्तिकारीत पिहाँ वइगु। छम्हेसिनं ध्वाँय् ब्वयेका वइ। मेम्हेसिनं “कानूनी राज जिन्दावाद, राणाशाही मुर्दावाद” धकाः नारा थ्वयेका वनीगु।"

थ्व वि.सं. २००४ सालया खँ खः। झिदँ न्ह्यव न्ह्याःगु क्रान्तिया मि थुथाय् थ्यंबले ग्वाना वये धुंकल। जि नं झिदँ हे जक दुम्ह तिनि। अय्सां जितः भति भति लुमंसे वः। क्रान्तिया झ्वलय् व ई सत्याग्रह जुया च्वंगु ई। सत्याग्रहया झ्वलय् त्वाःत्वालं निम्ह निम्ह यानाः क्रान्तिकारीत पिहाँ वइगु। छम्हेसिनं ध्वाँय् ब्वयेका वइ। मेम्हेसिनं “कानूनी राज जिन्दावाद, राणाशाही मुर्दावाद” धकाः नारा थ्वयेका वनीगु। अबाय्ति आनन्दकुमार देव प्रधान, द्वारिकालाल उल्लक, कुसुमराज शाक्य थेंज्याःपिं ख्वपय् क्रान्तिया नेतृत्व यानाच्वंगु ई खः। राणा शासनयात कानून मदुगु शासन धकाः धाइगु जुयाच्वन। शासन याना च्वंम्हेसिनं छु न्ववात व हे कानुन सरह जुया च्वन। अथेहे जुयाः राणा शासनयात हुकुमि शासन धकाः धाइगु खः धकाः जिं उबलेजक सिल। जिपिं नं स्वः वनेगु। पुलिसं इमित ज्वना यंकूगु खना। उलि जक मखसें क्रान्तिकारीतय्त लँय् दुछि प्यंकाः थ्वाना यंकूगु नं खना। शासकतसें प्रजायात थुकथं शोषण याःगु खना जिमिगु मचा नुगलय् सीमदयेक विद्रोहया पुसा तःथें जुल।

" जिमि दाजु माने जूगु जूसा जि उगु इलय् सन्देशबाहक जुयाः दरभंगातक वने मालीगु खः। तर वने म्वाःल। क्रान्तिकारीत धमाधम ज्वनेगु झ्वलय् जिमि दाजुयात नं ज्वन। ज्वना यंकाः कुन। "

देशय् छखे क्रान्तिया सः तच्वया वलसा मेखे जिमि छेँय् थः मचा छम्ह कुसंगतय् लानाः स्यनिन धइगु खँया चिउता नं ब्वलना वल। ख्वपय् तुं तयातल कि मचा अझ स्यना वनी धइगु मतिइ लुइकाः जितः येँया कालिमाटीइ छ्वया बिल। कालिमातिइ जिमि निनिया काय् जनकलालया बजां पसः दुगु जुयाच्वन।
वि.सं. २००७ य् जिं येँय् च्वना च्वनागु। जिमि दाजु जनकलालया पसलय् च्वनेगु। व नं छम्ह क्रान्तिकारी हे खनिं। अन वःलिसे आपालं क्रान्तिकारीतसें नाप लाः वइगु। थ्व गणेशमानका धाइगु, थ्व सुन्दरराज चालिसेका धाइगु लुमं। बरु बी.पी. चाहिं मवः थें च्वं। जिमि दाजु नेपाली कांग्रेसय् लगेजूम्ह क्रान्तिकारी का। जनकलाल वास्वतय् जिमि निनिया काय् खः। इपिं थिमियापिं खः। लिपा थन ख्वपय् नं च्वंवल। थन नं च्वने मफया येँय् च्वंवंपिं का। येँय् कालिमातिइ बजां पसः तः वंबले वयागु संगत नेपाली कांग्रेसया क्रान्तिकारी नेतातलिसे जूवन। उगु इलय् राणा शासकतसें क्रान्तिकारीत मालाः मालाः ज्वनेगु याना हयाच्वंगु जुया च्वन। अबाय्ति सायद बी.पी. भारतया बनारसय् तिनि थें च्वं। उकिं बी.पी.यात सन्देश छ्वयेगु निंतिं चिठ्ठी छ्वयेमाःगु जुल। आपालं क्रान्तिकारीत कि त ज्वना तये धुंकूगु अवस्थाय् लानाच्वंगु जुलसा ज्वने मफुपिं नं पुलिसं ख्वाः म्हसिका काये धुंकूगुलिं जितः चिठ्ठी बिया छ्वयेगु खँ जुल। चिठ्ठीयात लाकामय् तलुवा दुने तयाः छ्वयेगु खँ जूगु खः। तर जिम्ह दाजु माने मजुल। जिमि दाजु माने जूगु जूसा जि उगु इलय् सन्देशबाहक जुयाः दरभंगातक वने मालीगु खः। तर वने म्वाःल। क्रान्तिकारीत धमाधम ज्वनेगु झ्वलय् जिमि दाजुयात नं ज्वन। ज्वना यंकाः कुन। जिमि तताजु याकःचा जुल। अले दाजुया पसः जिं हे स्वयेमाल।

" व जुलं तसकं बांलाः। जि जुलं हाकु ख्वाः। बांबिं नं मलाः। हाकनं ख्वालय् छ्याकः खू नं दु। "

सात सालय् जूगु क्रान्ति जिं येँय् च्वना हे स्वया। जुजु त्रिभुवन गद्दी त्वःताः भारतय् बिस्युं वन धाःगु नं न्यना। जुजुया गद्दी खालितये मज्यू धकाः जुजुया मचाम्ह छय् ज्ञानेन्द्रयात गद्दीइ तल धाःगु नं न्यना। मचायात गद्दीइ तयाः मोहन शमशेरं मखुगु ज्या यात धकाः धाःगु नं न्यना। ज्ञानेन्द्रयात राजगद्दी तःगु ला बसन्तपुरय् वना हे स्वः वना। लिपा त्रिभुवन हवाइजहाजय् च्वनाः लिहाँ वल धाःगु नं न्यना। देशय् प्रजातन्त्र वल धाःगु नं न्यना। प्रजातन्त्र वःगु दँबदँ लिपा बरु जिगु स्वतन्त्रता लाका काल। जिम्ह छम्ह तता येँय्या न्हूघलय् बियातःगु न्हूघःयात जैसीदेवल धकाः धाइगु। कालिमातिं न्हूघः उलि तापाः मजू। जि बरोबर न्हूघलय् जिम्ह तता नाप लाः वनेगु याना। तता नाप लाः वनाबलय् अन जितः जिमि तताया थःथितिपिसं खंगु जुयाच्वन। अन हे खंकाः जिमि तताया थःथितिया म्ह्याय् छम्हलिसे जिगु ब्याहाया खँ चले जूगु जुयाच्वन।
जि ल्याय्म्हचा जुया वःलिसे छेँय् जिगु ब्याहाया खँ चले जुया वल। अज्याःगु हे खँ मध्ये छगू खँ डिल्लीबजारय् च्वंम्ह छम्ह मिसाया बारे नं वल। इमिगु परिवारय् सुं हे मदु हं। मां व म्ह्याय् जक हं। छन्हु छु जुल धाःसां ग्रहणं कःगु दिनय् जि येँया त्रिपुरेश्वरय् कालमोचन घाटय् म्वः ल्हूवनागु का। अन ग्रहणया भारं मुक्त जुइत म्वःल्हूवःपिं मेमेपिं नं दु का। अनथाय् लाक्क हे छम्ह मां व छम्ह म्ह्याय् निम्ह नं म्वः ल्हुया च्वंगु खना। म्ह्याय्म्ह साप हे बांलाः धयां। आः गुलि बांला धायेगु आः। जिं थयेक स्वया। इमिसं नं पुलुक्क स्वल। अले मछापहलं मेखे स्वल। जितः ला छु लगे धाःसां जितः ब्याहा याना बी धकाः धाःम्ह मिसा थ्वहे जुइमाः का। आः छु यायेगु का। अपाय्च्वः बांलाःम्ह मिसालिसे ब्याहा याना व जिलिसे च्वने फइला ? व जुलं तसकं बांलाः। जि जुलं हाकु ख्वाः। बांबिं नं मलाः। हाकनं ख्वालय् छ्याकः खू नं दु। का आः धाःसा फसाद मजुल ला ? ब्याहा याये मखु धाये कि छु ? धइगु नं मति वल। तर मखु मखु, अपाय्सिकं बांलाःम्ह मिसा नं ब्याहा याये त्वःते जिइ ला धकाः मति तया। थथे नुगलय् आपालं खँ वालावाला मिना च्वंगु इलय् लाक्क हे जिगु मिखा छगू पत्रिकाय् वन। व पत्रिकाया नां “माया” थें च्वं का। वहे पत्रिकाया ल्यूनेपत्ति लक्स साब्वंया विज्ञापन छापे यानातःगु का। विज्ञापनय् ल्यासेचाम्ह हिसिचादुम्ह मिसा छम्हेसिगु नं फोटो छापे यानातःगु का। व मिसा सु धाःसां दुनि निरुपा रायका निरुपा राय। आपाःसिनं निरुपा राययात मां जुयाः म्हितूगु व बु¥हाबु¥ही जुयाः म्हिगूगु खनिं। तर अबाय्ति ला निरुपा राय ल्यासे हे तिनि। हिरोनी हे तिनि। लक्स साब्वं छ्यला हे निरुपा राय उलि बांलाःगु खनि का धइथें जुल।

" जिं कालमोचानय् खनाम्ह हे मिसालिसे ब्याहा जुल जुइ धकाः च्वनागु ला गनं खै धकाः मेम्ह हे लाना च्वन का। जि थें हे बांमलाःम्ह लाना च्वन का। भुतूचाम्ह का। "

जिं नं लक्स साब्वं छगः न्याना। उकें हे ख्वाः सिलेगु याना। साब्वं चुले फक्व चुलाः ख्वाः सिलेगु का जिं। अप्वः ख्वाः चुल कि ख्वाः यचुवा वइ धकाः का दुनि ! हानं छम्ह पासां छक्वः थथे नं धाःगु दु का, जितः का स्व, झीसं गुलि ख्वाः चुलाः चुलाः ख्वाः सिली झीगु ख्वालय् च्वंगु छ्याकः खू उलि हे ज्यला वनी। जितः थ्व खँ खः थें च्वन। छाय्धाःसां बु¥हाबु¥हीतय्गु ख्वालय् छ्याकः खू गबलें मखना जिं।  अले जितः लगे जुल कि इमिसं अप्वः हे ख्वाः सिले धुंकल। अथे जुयाः खू मदया वंगु जुइका।
ख्वालय् गुलि गुलि बुल। छ्याकः खू उलिउलि ज्यला वनी धकाः मतितयाः ख्वाः नं बुला तुं च्वनेगु का। अले थ्व खँ सिइका मेमेपिसं नं जितः वयाःसा खू ब्वलना वनिं, थ्व याःसा खू ब्वला वनी धकाः धया हइगु का। सुनां सुनां छु छु धाल जिं व हे यायेगु का। क्वलं बु धाल। क्वलं बुलेगु का दुनि। प्याज पा धाःसा प्याज पायेगु का। इमिसं जितः हायेकाच्वंगु धकाः नं मस्यूका जिं। साब्वं हे बागः बागः दयेक ख्वाः सिलेगु का जिं।

थौं धाधां कन्हे धाधां जिगु ब्याहा जुइगु दिन नं वल। ब्याहा जुल। का, जिं कालमोचानय् खनाम्ह हे मिसालिसे ब्याहा जुल जुइ धकाः च्वनागु ला गनं खै धकाः मेम्ह हे लाना च्वन का। जि थें हे बांमलाःम्ह लाना च्वन का। भुतूचाम्ह का। अबाय्ति जिगु मनय् थ्व संसारय् मां व म्ह्याय् निम्ह जक दुपिं मेमेपिं नं दयेफु धइगु खँ गथे मवन धकाः लुमंलुमंसे आः धकाः अजूचाया च्वना। अथवा छेँय् मेपिं जःदुजः दुसां म्वःल्हुइत जक मां व म्ह्याय् वयाच्वंगु जुइफु। वा इपिं निम्ह मिसा मां व म्ह्याय् मखसें तःकेहेँ नं जुइफु। न्ह्यागु नं जुइफु धइगु खँ भ्याभतिचा हे नुगलय् मवं। खालि ब्याहा यायेगु धुनय् लाना च्वन खनिं का जि। धात्थें धायेगु खःसा व मिसा बाहेक मेपिं मिसा जूसा ब्याहा हे मयायेगु का जिं। जि ला ब्याहा याये म्हा हे धया च्वनाम्ह नं खः। तर बांलाःम्ह मिसा ब्याहा याये दइ धकाः ब्याहा याना। मेम्ह हे लात का। जि ला बाम्हय् कात का।

न्हापा ला जिं ब्याहा याये म्हा धकाः जिद्दि हे यानागु खः। तर जिमि मांअबुपिसं नं जितः करं हे क्यंका ब्याहा याना बिल। जिगु ब्याहाया खँ येँय् च्वंम्हलिसे चले जूगु धकाः धाःगु ला थन ख्वपया यःसिंख्यलय् च्वंम्ह नेपिलिसे धकाः जुल। जिपिं द हे दु नि छन्त स्वैपिं धकाः ब्याहा याना बिल। ब्याहा यायेम्हाः धाःम्हेसित ह्येकेत अनेक खँ कन। जित छुं धन्दा कायेम्वाः धकाः नं धाल। जिपिं दु हे दुनि स्वइपिं धकाः नं धाल। तर ब्याहा जुइ धुंकाला न्हापा जिमि मां अबुं हेयेकेभनं धाःगु खँ ला दक्वं मुस्या ग्ययेकूगु धकाः जुयाच्वन। लिपा जूलिसे जितः कसय् याना हल। परिवार चले यायेत दां माल धकाः धायेगु याना हल । तित्तुतिया हल। जि अबाय्ति न जागिर दु। न लजगाः हे छुं दु। ब्याहा याये धुंकाः जिगु आखः ब्वनेगु ज्या नं त्वःफित। मखु धइगु खःसा जि येँया नंगासलय् च्वंगु श्री नन्दिकेशर बहालय् दुगु छगू ब्वनेकुथि मेट्रिक पास यायेगु धकाः आखः ब्वना च्वनागु खः। जिपिं स्वम्ह पासापिं अन ब्वनागु। नातीकृष्ण खागी व लक्ष्मीभक्त ध्वजु निम्हेसिनं ला न्हापा हे ब्वनेगु त्वःता बिल । जि छम्ह ब्वना च्वनाम्ह नं ब्याहा याये धुंकाः त्वःतेमाल ।

मां अबुपिसं भर बिया जक ब्याहा यानागु। थम्हं नके फुगु मखु। छुं मखु। उमेर नं गाःगु मखुनि। मिसालिसे हना च्वने मफुत। जिम्ह छम्ह मेम्ह पासा दु कृष्णलाल वैद्य वया नं छेँय् अथेहे खनि। अले जिपिं निम्हं बिस्युं वनेगु क्वःछिना। तर बिस्युं वना गन वनेगु छुं मस्यू।

(पत्रकार बिजय रत्न असंबरे च्वयादिगु रामशेखर नकःमिया जिगु नुगः खँ सफू पाखें ने. स. ११३३ )